Tiếp tục loạt entry đang đi dần trên Giao Blog.
Nhân ngày mở đầu của tháng tiệc đản sinh Thánh Mẫu Liễu Hạnh năm 2025, tháng Tám mùa trăng, đưa lên một ít ảnh cũ về Phủ Giầy - mở đầu là loạt ảnh chụp tại Phủ Chính vào tháng Ba mùa trăng năm 1957 (dương lịch là tháng 4 cùng năm), từ tư liệu lưu trữ (có dấu kiểm kê kho của nhiều năm được đóng bên cạnh các bức ảnh).
Có một sê-ri ảnh rất tuyệt của EFEO tại Hà Nội về Phủ Giầy thời thập niên 1920.
Ta thấy không khí ngày hội Tháng Ba náo nức, dân từ khắp các vùng miền đổ về Phủ Giầy. Đường chạy xung quanh Phủ Giầy vẫn là đường đất. Rất nhiều chân trần. Nói rõ là chân đất. Dân ta Tháng Ba ngày hội vẫn chân đất. Không giày dép, không tất dài tất ngắn. Toàn xã hội lúc đó như vậy.
Hiện lên trên tất cả là ta thấy núi Tiên Hương.
Chúng tôi sưu tập và công bố dần ảnh cũ về các cơ sở thờ phụng hệ thần Liễu Hạnh công chúa nói riêng và hệ thống Tam Tứ Phủ nói chung.
Mở đầu là đền Dâu ở Hà Nội sau hòa bình lập lại.
Đền Dâu, tên chữ là Thuận Mỹ linh từ (Thuận Mỹ từ), tọa lạc ở phố Hàng Quạt - Hà Nội, từ lâu đã được biết đến là một ngôi đền linh thiêng trong hệ thống Tam Tứ Phủ ở miền Bắc.
Đây là ảnh năm 1958 trong kho lưu trữ của EFEO Hà Nội.
Trong hội thảo vào ngày 27/5/2025, tại Ninh Bình, về danh sĩ Trương Hán Siêu (hội thảo được tổ chức bởi UBND tỉnh Ninh Bình và Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), đã giới thiệu nhanh ở đây, một vấn đề đặt ra cho học giới: tìm lại mộ phần của cụ Trương Hán Siêu.
Đại diện cho Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình là học giả quen biết Trương Đình Tưởng (Chủ tịch Hội) cho cho biết: hiện đang thiếu tư liệu về mộ phần của cụ Trương Hán Siêu, chưa xác định được vị trí ở đâu.
Đáp ứng đòi hỏi về tư liệu, ngay lúc đó, tại hội trường, học giả Nguyễn Hữu Sơn (Viện Văn học - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) và tôi (chủ nhân Giao Blog), là hai người đã thấy tấm ảnh chụp năm 1925 của mộ phần cụ Trương Hán Siêu đã giới thiệu về bức ảnh đó. Chúng tôi cùng biết tấm ảnh đó từ lâu (đinh ninh mọi người cũng đã biết như mình, nhưng khi nói ra, mới biết là không phải như đinh ninh).
Sau hơn 50 năm vấn đề liêm chính về tác giả tấm ảnh mới được đặt ra. Rất may là tác giả ảnh vẫn còn khỏe mạnh, minh mẫn, chịu được các cuộc khảo sát của AP và WPP.
Tin từ các nơi.
Mở đầu là tin từ VNN.
Có một bức ảnh lịch sử chụp tại Đài Phát thành Sài Gòn vào trưa ngày 30/4/1975. Người bấm máy là phóng viên Kỳ Nhân.
Có nhiều nhân vật trong bức ảnh này có đặc điểm và biểu cảm rất thú vị.
Các đặc điểm và biểu cảm được in vào bức ảnh, với cách đọc của tôi, chính là một cách ghi lịch sử quan trọng.
Những ảnh ít biết hơn và cổ hơn thì để sau.
Bây giờ đi những ảnh đã biết đến rộng rãi lâu nay, mà trọng tâm là chân đất.
Cơ bản các cụ đời trước đi chân đất đến khoảng thập niên 1970.
Sau đó, dép guốc giầy vẫn hiếm lắm.
Cuộc chiến kéo dài, làm đời sống kinh tế nghèo. Đất nước thay da đổi thịt từ Đổi Mởi.
Đến tận đầu thập niên 1990, cả khoa ở kí túc xá mới có một vài đôi giày adidas là chuyện thường. Có lễ lạt gì, sinh viên hay mượn giầy nhau để diện trong chốc lát (xong việc là trả lại chủ nhân). Thời đó, đang có mốt dép tổ ong. Một sản phẩm truyền thống và đáng nhớ lắm của công nghiệp Việt Nam !
Nhìn chung, toàn quốc, người Việt mình đủ giầy đủ dép thực sự là mới từ khoảng năm 2000 đến nay.
Tin học giả Đinh Xuân Lâm qua đời năm 2017 ở tuổi 92, trên Giao Blog đã điểm tin ở đây.
Năm nay tròn 100 năm ngày sinh của cụ, nên thấy tin nhà trường và học trò vừa tổ chức một lễ kỉ niệm (xem tin và ảnh ở phần bổ sung).
Ở đây, không có thời gian, nên ghi đính ghim một kỉ niệm nhỏ nhỏ về học thuật với cụ.
1. Một kỉ niệm về cụ Đinh Xuân Lâm, là vào năm 2010, trong một hội thảo về phong trào Đông Du tổ chức tại Hà Nội. Lần đó, phía Việt Nam, qua tư liệu thầy có các học giả: Chương Thâu, Phan Huy Lê, Đinh Xuân Lâm,...
Tôi tham gia với lời mời dành cho dịch giả tiếng Việt bài văn bia bằng Hán văn do Phan Bội Châu soạn năm 1918 tại Nhật Bản để kỉ niệm người bạn vĩ đại là bác sĩ Asaba (nguyên vật tấm bia ấy hiện còn ở Nhật Bản, có thể xem ở đây; một phiên bản thu nhỏ kèm lời dịch tiếng Việt - bản dịch của tôi thì hiện có thể thấy trong vườn cũ nhà cụ Phan Bội Châu tại Huế, có thể xem ở đây).
Câu chuyện về mối quan hệ giữa hai vị Phan Bội Châu và Nguyễn Bá Trác thì có nhiều lời kể.
Đại khái là câu chuyện ở khoảng năm 1925-1926, lúc cụ Phan mới bị nhà đương cục Pháp bắt ở Quảng Châu rồi dẫn độ về Việt Nam. Cụ bị Pháp đem ra xử ở tòa. Thời điểm ấy, cụ được mời đóng phim, mà đóng về chính bản thân mình và quá trình bôn tẩu xuất du. Trước đây, Giao Blog đã đề cập đến chuyện cụ Phan đóng phim về chính cụ Phan, ở đây (bài đã đăng năm 2013).
Cũng đại khái, cụ có ở nhà ông Nguyễn Bá Trác một thời gian, hai người có lúc tính cùng nhau ra báo tiếng Việt.
Đọc cụ thể ở bên dưới. Người trong nước lúc đó đã biết rõ cái bụng của Nguyễn Bá Trác, mà cũng thêm nể cái chí khí của cụ Phan.
Sau này, cụ chọn Phan Đăng Lưu trong lĩnh vực báo chí và truyền thông. Tiếc là chí sĩ Phan Đăng Lưu đã hi sinh từ năm 1941 (khi mới 39 tuổi, 1902-1941), nên những tư liệu liên quan đến tình bạn tình thầy trò giữa hai cụ Phan đã thất lạc cả, gia đình hiện nay không lưu được gì.
Hà Lội, cái tên rất dễ hiểu, đâu phải chơi chữ, mà là sự thực vậy.
Đầu mùa hè năm 2022, chúng ta thêm một lần chứng kiến Hà Lội.
Năm 2008 thì Hà Lội kéo dài cả tuần. Năm 2018 thì xem ở đây.
Cách nay 70 năm, vào mùa hè năm 1952, Hà Lội cũng đã là Hà Lội rồi.