Home

Home
Nắng thì cày ruộng, mưa thì đọc sách 晴耕雨讀
Hiển thị các bài đăng có nhãn dân-tộc-học. Hiển thị tất cả bài đăng
Hiển thị các bài đăng có nhãn dân-tộc-học. Hiển thị tất cả bài đăng

17/10/2026

Văn nghệ Thứ Bảy : Quán ăn Việt Nam "Anh Đào" cạnh đường xuyên núi ở miền quê Itoshima

Thật thú vị là bây giờ, mùa Thu năm 2026, ở đường xuyên núi nối miền quê Itoshima với thành phố Fukuoka, đã xuất hiện một quán ăn Việt Nam mang tên "Anh Đào - Ngôi Sao".

Quán nho nhỏ, được khởi dựng từ một căn nhà ven đường núi có vẻ không mấy kiên cố, nhưng rất ấn tượng !

Hôm nay, các trung niên ở quê tôi đi xe máy từ Itoshima ra thành phố, phát hiện ra và vào ăn liền ! Các anh đều tấm tắt khen ngon và tiện lợi.

Ôi, đâu biết rằng, ngày xưa, cách nay tới cả 1/4 thế kỉ trước, anh H. và tôi đã từng ngắm địa điểm đó, để anh H. có thể mở thêm một quán chi nhánh tại đó.

Đọc nhanh bảng hiệu cũng thấy là có liên đới gần xa với anh H. 

Anh H. thì như lần tôi viết nhanh năm 2016, tức 10 năm trước, thì đã về lại CT từ lâu rồi. Anh để bà xã và bọn trẻ lại Fukuoka và về lại quê nhà ở Việt Nam, xây dựng cuộc sống mới.

Anh về quê nhà CT thì có bà xã mới, bọn trẻ mới. Từ 10 năm trước, mùa Thu năm 2016, bà xã còn lại ở Nhật của anh đã nói với tôi các thông tin như vậy (xem lại chuyến viếng thăm quán cũ vào năm 2016 ấy, trên Giao Blog, ở đây).

Bọn trẻ ở lại Nhật Bản đã học xong và đi làm từ lâu. Các cháu đã hòa mình vào xã hội Nhật. Nhìn thấy quán Anh Đào là bất giác nhớ ra, đó là tên một cháu trong nhà anh H.

14/10/2026

Nhà dân tộc học lớp mở đường MẠC ĐƯỜNG vừa từ trần (1935 - 2026)

Trưa nay, tôi vừa nhận được tin bác Mạc Đường đã đi xa.

Bác là nhà dân tộc học thuộc nhóm học giả mở đường của ngành dân tộc học Việt Nam (nhóm Lã Văn Lô, Mạc Đường,.... Tôi đã trình bày trong một bài viết về thời kì đó, thời kì mở đường, in trong một cuốn sách xuất bản gần đây).

01/10/2026

Những người Nhật không biết chữ - xem nhanh lại bộ phim kinh điển "Oshin" về thời kì đầu thế kỉ 20

Oshin おしん là một bộ phim truyền hình kinh điển của Nhật Bản, được chiếu liên tục lần đầu tiên trên đài truyền hình quốc gia NHK trong 1 năm, từ ngày 4 tháng 4 năm Chiêu Hòa 58 (1983) đến hết tháng 3 năm Chiêu Hòa 59 (1984). Toàn bộ là 297 lần chiếu (mỗi lần dài 15 phút). Tỉ lệ xem truyền hình lúc đương thời đạt kỉ lục đến nay vẫn chưa vượt qua được (lúc cao nhất đạt gần 63%) - thông tin do NHK công khai. 

Sau này, Oshin còn được phát nhiều lần trên truyền hình Nhật Bản.

Oshin được phát trên VTV vào năm 1994.

22/09/2026

Itoshima bắt đầu vào thu 2026 : lúa trĩu bông sau mùa Vu Lan, làm nhớ quê và người quê

Người ở quê Itoshima viết thư hỏi tôi, rằng năm 2026 này khi nào tôi sẽ về thăm quê. Tôi đã hẹn tháng 8, vào sẽ nhằm vào dịp Ô-bôn, tức mùa Vu Lan 2026.

Có một vài thay đổi nho nhỏ, tôi đành không đi Itoshima vào trung tuần tháng 8 được nữa. Thư báo của tôi, gửi đi rồi, thì người ở quê báo lại: chúng tôi có thể tới thăm bạn vào tháng 10. Bạn không đến được quê Itoshima vào tháng 8, thì tháng 10 chúng tôi sẽ từ Itoshima sang Hà Nội thăm bạn.

16/08/2026

Vu Lan 2026 ở Itoshima : chính thức 13 - 16/8, đợt nghỉ dài (9 ngày liền) và kết thúc ở Múa Vu Lan tối ngày 18/8

Năm Lệnh Hòa  8 (2026), có một đợt nghỉ dài lên tới 9 ngày vào dịp nghỉ Vu Lan ở Nhật Bản - được các công ti du lịch tính là từ ngày 8/8 (Thứ Bảy) đến hôm nay tức ngày 16/8 (Chủ Nhật). Tính toán đó được đưa ra từ khoảng tháng 4, để báo trước về các khả năng đi du lịch cá nhân hay gia đình vào dịp nghỉ lễ.

Còn ở vùng nhà quê Itoshima của tôi thì theo thông lệ, nghỉ Vu Lan sẽ từ ngày 13 đến hết ngày 16 tháng 8. Ngày 13, các gia đình sẽ mang đèn lồng ra mộ phần hay Liên Hoa đài của các chùa để đón linh hồn tổ tiên về nhà. Tổ tiên sẽ ở trong gia đình vui vầy cũng con cháu trong mấy ngày Vu Lan. Rồi cuối ngày 16 tháng 8 thì gia đình lại mang đèn lồng tiễn các cụ về thế giới bên kia.

13/06/2026

Văn nghệ Thứ Bảy : nhà quê Itoshima vào mùa cấy và mùa hoa cẩm tú cầu

Cấy lúa từ lâu đã được thực hiện bằng máy.

Máy cấy, rồi những chỗ góc sẽ được cấy dặm bởi con người.

Ngày xưa, ở trong làng, tôi cũng từng đi cấy (cả cấy máy và cấy dặm). 

Thời tiết nóng bừng lên. Cũng là lúc ajisai (cẩm tú cầu) vào độ mãn khai. Nhà cũ của tôi rất gần ngôi chùa có vườn hoa cẩm tú cầu đặc biệt. Khi tôi đã về Tokyo, nhà chùa vẫn gửi sách và tạp chí cho tôi (hiện thì giá sách ở Hà Nội, tôi vẫn lưu giữ đủ).

Nhìn lại một mùa ajisai cũ với hội thưởng hoa có sự tham gia của thị trưởng thành phố, rất nhiều năm về trước, ở đây.

03/02/2026

Đầu tháng 2, bất giác hiện lên hình ảnh ngôi đền "16 vị thiên thần" ở cạnh nhà cũ

Đầu tháng 2 ở Itoshima, trời đang lạnh lắm.

Đầu tháng 2 hàng năm, tôi vẫn thường mua dầu hỏa để đốt lò sưởi chạy dầu trong ngôi nhà gỗ. Vùng nông thôn chạy lò sưởi dầu thật thích. Hơi ấm lan tỏa rộng, nhiệt cũng vừa phải tạo cảm giác dễ chịu.

Tôi chạy xe máy 50 phân khối để đi khắp nơi, cũng là để chạy ra cây xăng gần nhà mua dầu hỏa vào cái can nhựa 20 lít màu đỏ. Có 3 thứ trong nhà tôi chạy bằng dầu hỏa: máy nóng lạnh trong phòng tắm và máy nóng lạnh ở bồn rửa bếp (quanh năm) cộng lò sưởi (mùa đông, mùa xuân). Hồi đó, đầu thế kỉ 21, các thiết bị đó vẫn thông dụng ở nông thôn.

03/01/2026

Văn nghệ Thứ Bảy : chuyển năm 2026, nhìn về quê hương Itoshima nay đã có nhiều người Việt Nam

Hai mươi năm trước, rồi hai mấy năm trước, tính ra cũng tầm 1/4 thế kỉ trước, tôi ở lâu dài tại Itoshima, trong một thị trấn nằm kẹp giữa hai tỉnh Fukuoka và Saga. Mỗi lần sắp đến Tết thì khấp khởi đi cùng giã bánh mochi ở các nơi (chùa, đền, tổ dân phố, tư gia).

Rồi sáng Nguyên Đán (gantan) thì trở dậy, ăn mặc đẹp và đi qua rất nhiều gia đình. Một năm nào đó chủ xưởng in ở thị trấn đã biết tôi hay đi các nơi, nên đã giữ tôi cả buổi sáng ngày 1 tháng 1 ở nhà ông, vui với cả đại gia đình ông. Một ông chủ xưởng in  chuyên phục vụ nhu cầu in ấn ở địa phương, đồng thời cũng nghị viên của thị trấn (tôi hay đi nghe ông tranh luận ở nghị trường thị trấn hồi đó).

Nhìn chung, 3 ngày Tết ở Itoshima, qua nhiều năm, với tôi luôn là trải nghiệm đáng nhớ. Tôi sống đời sống bình dị của một người dân ở Itoshima, nhưng tôi cũng là một nhà dân tộc học đang trải nghiệm với từng người từng gia đình trong thời khắc chuyển năm.

31/12/2025

Hội thảo cuối năm 2025 về nhà dân tộc học Từ Chi (1915-1995)

Vào hạ tuần tháng 12 năm 2025, có một hội thảo được tổ chức tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Hà Nội) để tướng nhớ nhà dân tộc Từ Chi (các tên khác: Nguyễn Từ Chi, Nguyễn Đức Từ Chi, Trần Từ).

Lấy một bài trên báo Nhân Dân và một bài trên báo Văn hóa để điểm tin ở đầu tiên.

Dưới đó là ghi chép của các thế hệ học trò của Từ Chi và những người mến mộ các côn trình dân tộc của Từ Chi, về Từ Chi - nhóm này được sưu tầm và dán dần lên.

27/11/2025

Vấn đề "dân tộc" từ thuật ngữ quốc tế tới thực tiễn Việt Nam (trình bày của bạn Brain Wu)

Mấy năm trước, khi viết một bài học thuật về nhà dân tộc lớp tiên phong của nước Việt Nam mới, là cụ Lã Văn Lô - vốn là tri châu Hữu Lũng rồi theo cách mạng, phụ trách vấn đề dân tộc của trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam thời kì đầu tiên (nhóm kề cận của ông có các nhà dân tộc đàn em như Nguyễn Hữu Thấu, Mạc Đường,...)- tôi đã bàn nhanh về thuật ngữ "dân tộc" được phổ cập trong xã hội Việt Nam từ cuối thập niên 1950 và đầu thập niên 1960. Một trong những người góp công cho việc phổ cập thuật ngữ "dân tộc" này chính là cụ Đào Duy Anh.

Bài viết về Lã Văn Lô đó đã in vào sách chung, có thể xem lại ở đây (có bài từ 2017, tới 2020 mới in chính thức vào sách).

25/11/2025

Cập nhật về tuyến đường Toden 都電 huyền thoại : bây giờ có tên thân thiện là "Tokyo Sakura Tram"

Toden là tuyến đường sắt kiểu cổ duy nhất còn được giữ lại tại quận Arakawa (thủ đô Tokyo), nên gọi là Tuyến đường sắt Toden - Arakawa.

Chúng tôi đi Toden lần đầu tiên năm 1999. Sử dụng thường xuyên trong các năm 2000-2001. Tức đều đã khoảng 25 năm về trước rồi. Hồi đó, chúng tôi ở quận Arakawa, trở thành cư dân của quận, gắn bó với ga Odai - một ga của tuyến Toden - Arakawa. Có thể đọc lại về ga Odai thân quen ngày ấy, trên Giao Blog, ở đây hay ở đây.

1. Chính quyền Tokyo và chính quyền quận Arakawa vẫn giữ tuyến đường này, một phần để lưu giữ kí ức lâu dài của người dân dành cho đường sắt Tokyo, một phần để phát triển du lịch nội địa và thu hút du khách hải ngoại.

2. Với chúng tôi, Toden còn là một tuyến đường đặc biệt, ở khoảng giữa của tuyến đường này thì là công viên nghĩa trang có mộ phần của chí sĩ Trần Đông Phong (mộ có ở đó từ năm 1908).

20/11/2025

Chúc mừng ngày nhà giáo Việt Nam 2025 - nói về chủ đề "tiếp tục đi vào thế giới đương đại bằng tinh thần dân tộc học"

Nhân ngày 20 tháng 11 năm 2025, chủ nhân Giao Blog xin thành kính gửi lời chúc mừng đến tất cả thầy cô giáo.



1. Sát ngày 20 tháng 11 năm nay, có giờ giảng buổi sáng, mình giảng về dân tộc học và phương pháp dân tộc học. Có nêu câu "đi vào thế giới đương đại bằng tinh thần dân tộc học". Câu ấy, nhiều người nói giống giống nhau, nhưng ấn tượng hơn cả là thầy Ota. Thầy sử dụng câu đó thành tiêu đề cho một cuốn sách của ông, về dân tộc học, đã xuất bản từ năm 2001.

28/09/2025

Anh Tsukigata sẽ tranh cử lần thứ 4, sau 3 nhiệm kì liên tiếp đương chức Chủ tịch Thành phố (2012-2026)

Anh Tsukigata月形 là chính khách địa phương mà tôi đã biết và quí mến từ 25 năm về trước !

Năm nay, anh bước vào tuổi 67.

Như Giao Blog thi thoảng đề cập, anh là lớp sau, là học trò của các chính khách lớp trước của địa phương như cụ Tosu hay cụ Uchida.

Về cụ Tosu - một quân nhân Nhật Bản đã tham gia chiến trường Trung Quốc trong thế chiến thứ hai, là hàng xóm trong mấy năm của tôi tại quê hương Itoshima - thì trên Giao Blog có thể đọc lại ở đây (tháng 11 năm 2017) hay ở đây (tháng 5 năm 2017).

Tôi đã trở lại Itoshima thăm cụ Tosu và cụ Uchida vào năm 2016. Đó là lần cuối cùng tôi được gặp người hàng xóm yêu quí Tosu. Rồi năm sau, năm 2017, cụ Tosu đã từ trần ở tuổi 98 (xem lại ở đây).

Về anh Tsukigata, vào một dịp hội hoa cẩm tú cẩm nhiều năm trước, có thể đọc lại ở đây (tháng 6 năm 2017). Hay dịp anh kêu gọi nhân dân trong thành phố ở yên trong nhà, hạn chế tối đa việc ra ngoài vào dịp covid-19, thì đọc ở đây (tháng 4 năm 2020).

20/07/2025

Bắc Kinh một mùa hè rực lửa 25 năm trước : Vạn Lý trường thành và tàu điện ngầm (tháng 7 năm 2000)

Bây giờ, xem lại cuống vé vào cửa Vạn Lý trường thành cũ (xem ảnh), thì mới biết tôi lên trường thành lần đầu tiên vào cuối tháng 7 năm 2000 !

Ngoài cái vé ghi 1 đồng NDT (nhân dân tệ), còn có cả 1 cái thẻ từ, để chúng ta lần lượt qua cổng tự động. Khách hàng được mang thẻ từ đó về nhà để làm kỉ niệm.

Vé lên Vạn Lí trường thành (tháng 7 năm 2000) - phần ghi bảo hiểm.

07/07/2025

Từ "ăn biển" đến làm giàu từ biển quê hương : câu chuyện phát triển kinh tế địa phương từ hải sản

Về "ăn biển" và các lễ hội liên quan đến mở cửa biển và văn hóa biển ở thị trấn quê hương Itoshima, thì Giao Blog vẫn cập nhật, ví dụ ở đây (năm 2018).

Bây giờ là câu chuyện về một doanh nghiệp địa phương phát triển ngành nuôi trồng hải sản (nuôi hàu sữa - みるくがき- bằng các phương pháp đặc biệt).

Chủ tịch công ti trẻ tuổi (hơn 40) đã nghỉ việc ở công ty thương mại tại Tokyo, trở về lập nghiệp tại quê nhà Itoshima vì vô tình phát hiện việc hàu ở quê được bán với giá rất cao tại thị trường thực phẩm Tokyo.

06/07/2025

Mai táng tự nhiên 樹木葬 ("yên nghỉ dưới gốc cây" ) - một hình thức mai táng mới ở Nhật Bản gần đây

Xã hội Nhật Bản ở đầu thế kỉ XXI đang có những biến động lớn về phương diện nhân văn (già hóa, đơn thân hóa, thiếu trẻ em,...), nên hình thức mai táng cũng đang có những biến động lớn.

Hình thức mai táng truyền thống vẫn được duy trì ở những gia đình và cá nhân có điều kiện duy trì.

Lại có nhiều hình thức mai táng mới được phát minh. Một trong số đó là "mai táng tự nhiên" (nguyên gốc tiếng Nhật là thụ mộc táng 樹木葬 - jumoku'so - với nghĩa gốc là mai táng dưới gốc cây, tức chôn di cốt vào gốc cây thay cho mộ được kiến thiết bằng vật liệu đá thường thấy trước nay).

Di cốt là thi thể đã được hỏa táng.

Có thể tường tượng là cuộc sống sau khi người ta về cõi bên kia thì phần di cốt được "nằm ngủ dưới gốc cây". Có thể là gốc cây sakura, gốc cây xà cừ, gốc cây thông,...

05/07/2025

Văn nghệ Thứ Bảy : vẫn đọc lại Kaibara 貝原益軒 (1630 -1714) - nhà quốc học danh tiếng ở nước Trúc Tiền

Kaibara Ekiken 貝原益軒 là trí thức kiệt xuất thời Edo ở nước Trúc Tiền (Chikuzen) - một phần của tỉnh Fukuoka ngày nay.

Hồi ở lâu dài trong nước Trúc Tiền, mình đã tới thăm viếng nhà cũ của ông. Một phần nhà cũ trở thành bệnh viện Kaibara - hậu duệ hiện nay của ông nối tiếp một công việc của ông, đó là hành nghề y dược. Ông có nghiên cứu thực vật, nghiên cứu hoa, nghiên cứu thuốc Bắc (dược học), thực hành nghề y. 

Có nói nhanh trên Giao Blog về việc viếng thăm nhà cũ của Kaibara, mà cũng là rất nhiều năm trước rồi, ở đây (viết năm 2013). Lần đầu tiên chúng tôi tới là khoảng năm 2003, tức cách nay tới hơn 20 năm rồi.

Kaibara, điểm hậu thế đánh gia lớn nhất về ông, là nhà quốc học. Ông để lại cho đời hàng loạt tác phẩm ghi chép thực địa bền bỉ - ở thế kỉ 21, chúng ta sẽ giật mình khi đọc những dòng ông viết trực tiếp vào hồi cuối thế kỉ 17 khi đến thăm ngôi làng ta đang ở  !

Đôi khi, Kaibara ghi rất rõ về đoàn người cùng đi điều tra điền dã với ông, có ngày tháng năm cụ thể. Mà có lần ông đưa cả bà xã cùng đi.

01/06/2025

Đoan Ngọ 10 năm về trước

Hồi ấy quá bận mải.

Không để ý. Đoan Ngọ đến. Giật mình nhìn ngắm khắp trời.
Mình phải băng qua những đồi hoa và những hàng cây tuyệt đẹp.
Băng qua hồ nước.
Băng qua những dải Cá Chép Bay.
Sở làm ở bên kia. Mình hay nói vui là mình phải băng qua cả cánh rừng để đến sở làm.

22/05/2025

Nước Yamatai và nữ vương Himiko - quan điểm của thầy Takeda Tsuneyasu 竹田恒泰 xuất thân hoàng tộc

Nhà bình luận danh tiếng Takeda Tsuneyasu được biết đến là người có gốc hoàng tộc - con cháu của cung Takeda trong hoàng gia, là anh em họ với thiên hoàng hiện nay (nhân dân quen gọi là "đức kim thượng").

Về nhà nước Yamatai và nữ vương Himiko, đến nay, chỉ tính sách riêng có lẽ tính bằng đơn vị "hàng ngàn" cuốn (chỉ tính từ thời Minh Trị đến nay). Thầy Takeda tự nhận là: đã đọc hết !

20/05/2025

Núi Cao Tổ "mở núi" năm 2025 (thượng tuần tháng 5)

Núi Cao Tổ (高祖) ở nước Ito, với tôi luôn huyền bí và thú vị. Quả núi ôm trong mình nó một ngôi thành cổ có qui mô lớn, lại có thêm một ngôi thành trung cổ nữa, rồi lại bao xóm làng và phố phường hiện đại của thế kỉ 21.

"Cao Tổ (高祖)" được đọc thành "Takasu (たかす)" trong tiếng Nhật ở vùng Itoshima (vùng khác sẽ đọc khác), nhưng vẫn ngầm ý chỉ một thời "cao tổ" - gắn với truyền thuyết con cháu của Hán Cao Tổ đã vượt biển sang đây.

Hồi tôi ở trong làng, đã vài lần đi dự lễ mở núi. Hồi đó, chỉ có lễ mở núi ở trong đền Cao Tổ, mà chưa có nhóm leo núi sau lễ như bây giờ !

Thầy cúng ở đền thì tôi vẫn thường xuyên gặp. Ông luôn lịch sự gọi tôi bằng họ, mà không gọi bằng tên như các vị khác ! Cơ bản, người trong vùng gọi tôi bằng tên, tức Giao. Gọi bằng họ, thì chỉ có một vài người mà thôi.

Đền Cao Tổ cũng thờ Hoàng hậu Thần Công. Trong thần tích của đền, có ghi: khi hoàng hậu đi chinh phạt Triều Tiên trở về đây, bà đã cho dựng ngôi đến theo hướng Càn.