Giáo dục và xã hội Việt Nam đương đại, nhìn từ đề thi môn Văn tốt nghiệp THPT 2026

Hôm nay, Thứ Bảy ngày 13/6/2026, kì thi tốt nghiệp PTTH trên toàn quốc (với qui mô 1,2 triệu thí sinh) đã kết thúc. Sau hai ngày thi chính thức (11 và 12 tháng 6), sáng nay, phần lớn thí sinh tuổi 18 (sinh năm 2008) đang ngủ bù để lấy lại sức. Cũng có không ít em đã nhanh chóng trở lại với công việc giúp đỡ ông bà cha mẹ làm việc kiếm sống.

Giao Blog bắt đầu mở entry này để sưu tập các bàn luận, chủ yếu từ mạng xã hội, về đề thi Văn mà thí sinh đã làm đầu tiên trong kì thi, tức buổi sáng Thứ Tư ngày 11 tháng 6 (thời gian làm bài là 120 phút, từ 7h35).

Đang ra lò sách "Búp Trên Cành - Tuyển tập thơ văn thiếu nhi Thái Bình 1973-1998", chào mừng 50 năm Búp Trên Cành (1976-2026)

Đây là 1 trong 4 cuốn thuộc sê-ri sách chung chào mừng 50 năm Búp Trên Cành (1976-2026).

Có lời giới thiệu nhanh của trang Nhà Búp (vào ngày hôm nay - 1 tháng 6 năm 2026). Sau đó là bài tựa sách của nhà thơ Kim Chuông - một người thầy đồng hành cùng Búp Trên Cành 50 năm qua.

Chuyển năm, đọc lại bài nhà văn Tô Hoài (1920-2014) đã viết và nói gần 40 năm trước tại Thái Bình

Hồi năm 2021, Giao Blog có đưa bài: "Văn nghệ Thứ Bảy : sau 33 năm, mới được đọc lời bình của Tô Hoài cho lá thư tôi viết năm 1988" (xem lại ở đây). 33 năm, là tính từ 1988 đến 2021. Ở thời điểm đó, lần đầu tiên tôi được đọc bài bình luận của nhà văn Tô Hoài, và cũng đã đưa thắc mắc: bản in lần đầu tiên của bài đó xuất hiện ở đâu, trên báo Thiếu niên Tiền phong hay một ấn phẩm nào khác ?

Gần đây, trong khi chuẩn bị cho kỉ niệm 50 năm Búp trên cành (1976-2026), thì tôi đã thấy được bài viết của nhà văn Tô Hoài, không phải trích, mà là toàn văn, và thú vị là in trên chính tập san Búp trên cành số 57 (xuất bản năm 1988, bởi Hội Văn học nghệ thuật Thái Bình).

Nhân dịp chuyển năm, hướng đến kỉ niệm 50 năm Búp trên cành, trân trọng giới thiệu bài viết của nhà văn Tô Hoài trên Giao Blog. Tôi đã nghe trực tiếp bài nói chuyện này của nhà văn tại khuôn viên Thư viện Tổng hợp tỉnh Thái Bình vào tháng 6 năm 1988. 

Văn nghệ Thứ Bảy : bắt đầu đọc tiếp tiểu thuyết "Thân phận của tình yêu"

Một tên gọi khác của tiểu thuyết này là "Nỗi buồn chiến tranh" (viết nhanh và tắt vậy).

Trên giá sách, tôi vẫn giữ bản in Thân phận của tình yêu (bản in năm 1991) từ năm 1995 đến nay, tức là tròn 30 năm. Kèm theo là có cả một bản dịch tiếng Anh (bản dịch tiếng Anh thì tôi tự photo từ sách của một người bạn). 

Tôi mua tiểu thuyết TPCTY vào tháng 9 năm 1995 từ hiệu sách chị Thủy.

1. Xem lại thì thấy bản thân bản in năm 1991 của tôi cũng vốn là sách photo. Hồi đó, tôi mua sách từ hiệu sách nhỏ của chị Thủy (hiệu sách chị Thủy) ở góc nhỏ trụ sở 27 Trần Xuân Soạn của Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia (nay là Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam). Mấy năm nay, khu vực hiệu sách ấy đã không còn. Cả khu ấy đóng cửa và phường sở tại họ đang đặt làm chỗ gom các xe rác. Nhìn cảnh sắc mà thật đáng buồn.

"Nỗi buồn chiến tranh" (bản dịch tiếng Trung 战争哀歌) - một tiểu thuyết đã từng 4 lần được đề cử Nobel Văn chương

Đầu tiên là một tin về cuốn sách, với bản dịch tiếng Trung.

Nhà văn Thanh Châu (1912-2007) - cỗi nguồn của "hiện tượng T.T.Kh" bí ẩn với bài thơ tình "Hai sắc hoa ti gôn"

Thanh Châu là một nhà văn danh tiếng trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, là một cây truyện ngắn chủ lực của tờ Tiểu thuyết Thứ Bảy. Nhưng lâu nay, ông hầu như được biết đến rất ít. Tựa như có một thời người ta quên Thanh Châu.

Ít ai biết ông chính là tác giả của truyện ngắn "Hoa ti gôn" (đã đăng trên Tiểu thuyết Thứ Bảy vào năm 1937) - truyện này trở thành cỗi nguồn của hiện tượng T.T.Kh với bài thơ tình diễm lệ mà bí ẩn của cả thế kỉ XX là "Hai sắc hoa ti gôn".

T.T.Kh đã viết bài thơ "Hai sắc hoa ti gôn" bởi cảm động khi đọc truyện ngắn "Hoa ti gôn" của nhà văn Thanh Châu.

Ông là người họ Ngô, tên thật là Ngô Hoan, có quê nội ở làng Hoa Lũy (Kim Lũy) thuộc huyện Diễn Châu tỉnh Nghệ An (trước ngày 1/7/2025). 

Gần đây, viết nhanh về Thanh Châu tôi giới thiệu nhanh về quê hương của ông.

Một cuốn sách của học giả Dương Quảng Hàm hầu như bị quên lãng : "Lý Văn Phức - Tiểu sử, văn chương"

Mở đầu là một bài đã đăng năm 2016 của Lê Minh Quốc.

Các bổ sung và cập nhật thì dán dần lên ở dưới đó.

Tập thơ & văn xuôi "Duyên" của nhóm Búp Trên Cành (Nxb Hội Nhà văn, 2023)

Sách vừa ra lò (ảnh vừa chụp ngày 16/2/2023 của chủ bút Trần Huyền Tâm - một người chị trong gia đình Búp trên cành):

Đầu năm mới thử nhìn "cảnh sắc" cũ mới ở Hội Nhà văn Việt Nam (hội viên hay không)

Mở đầu là tin về việc kết nạp hội viên mới (năm 2022) của Hội Nhà văn Việt Nam. Một văn bản có dấu của Hội Nhà văn Việt Nam và chữ kí của đương kim Chủ tịch Nguyễn Quang Thiều đang thấy xuất hiện ở nhiều nơi trên không gian mạng.

1. Đọc nhanh, thấy tên của một số người quen quen (do đã biết ở bên ngoài đời thực hoặc đã đọc tác phẩm, cũng có trường hợp chỉ mới đọc thấy tên ở đâu đó mà chưa đọc gì và cũng chưa có giao lưu bao giờ), đó là: Nhật Chiêu, Nguyễn Tiến Thanh, Phạm Hồng Oanh, Vũ Ngọc Tiến, Chu Văn Sơn, Nguyễn Hữu Hồng Minh, Hoàng Anh Sướng...

2. Thế rồi, hôm nay, nhà văn Vũ Ngọc Tiến viết thư ngỏ cảm ơn Hội Nhà văn, đồng thời từ chối việc trở thành hội viên (với lí do: đơn gia nhập hội của ông đã gửi từ năm 1996 mà bây giờ mới được kết nạp, hai người giới thiệu đã qui tiên, và hơn thế, ông tự cảm thấy mình đã cao tuổi không còn nhiều sức khỏe).

Văn nghệ Thứ Bảy : lai lịch của nữ sĩ Hồ Xuân Hương được tìm qua khoa học kết hợp tử vi, ngoại cảm

Thực là vậy.

Bài trên báo Văn Nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam vừa cho biết như vậy.

Cán bộ công đoàn vùng mỏ Võ Huy Tâm viết về thợ mỏ (bản thảo đầu tiên qua lời kể Tô Hoài)

Gần đây, lúc du lãng xứ Quảng Yên ngày xưa (vùng mỏ Quảng Ninh ngày nay), chúng tôi đã đến thăm nhà thơ Trần Nhuận Minh tại tư gia (đã nói nhanh ở đây). Hôm đó, trong không khí vui vẻ đang nói về văn hóa vùng mỏ và văn hóa thợ mỏ, bác Trần kể nhanh một số kỉ niệm về nhà văn Võ Huy Tâm.

Bác Trần gợi ý cho chúng tôi chú ý đến mối quan hệ thân tình giữa nhà văn Võ Huy Tâm (trong tư cách người thợ mỏ và cán bộ công đoàn vùng mỏ) với ông Lành (tức nhà thơ chính trị gia Tố Hữu). Sẽ ghi lại cụ thể ở một dịp khác.

Bây giờ, thì đọc nhanh lời kể của nhà văn Tô Hoài, mới biết công lao rất lớn trong đào tạo Võ Huy Tâm của nhà văn đàn anh Nguyễn Huy Tưởng. Ông có cách đào tạo người thật hay, cách này đến nay vẫn thật sự có giá trị trong giáo dục. Chắc bác Trần Nhuận Minh mới chỉ biết đến vai trò của ông Lanh, mà chưa biết đến công đào tạo của Nguyễn Huy Tưởng trong tiểu thuyết Vùng mỏ.

Giữa đại dịch 2021, tiếng nói của Trần Mạnh Hảo cập nhật trên Fb

Một thời, ông Trần gắn với hình tượng "ốc bươu vàng", vì thấy nhiều người nhắc đến phát ngôn liên hệ với ốc bươu vàng của ông.

Lúc ở đại học, tức đầu thập niên 1990, thì chúng tôi liên tục thấy các bài phản biện của ông Trần đăng trên nhiều báo khác nhau. Rồi ông ra nhiều cuốn sách hình thành từ những bài đăng báo đó. Bây giờ, giá sách của tôi có mấy cuốn mua hồi đó.

Vào năm 2021 này, giữa đại dịch covid-19, ông Trần tiếp tục cho bản cập nhật lên trang Fb của ông (chủ yếu là đưa các bài đã in hồi thập niên 1990s, 2000s lên, có bổ sung hay viết thêm). 

Về nhà thơ Trần Mạnh Hảo, trên Giao Blog trước đây, có thể đọc ví dụ ở đây hay ở đây, ở đây.

Văn nghệ Thứ Bảy : nhà thơ Hoàng Hưng với luận đề về "bản sắc dân tộc" vào năm 1994

Vào năm 1994, ở tuổi ngoài 50 một chút, trong bối cảnh không khí hồ hởi của Đổi Mời đã thấm sâu vào xã hội Việt Nam, nhà thơ Hoàng Hưng viết về "bản sắc dân tộc" và "hậu hiện đại" như dưới đây. Đi một ít trích dẫn.

"Bản sắc Việt Nam 1000 năm qua gắn chặt với văn hóa làng, 100 năm cuối cùng chứng kiến sự rạn vỡ của văn hóa làng trước sự xâm nhập của văn hóa á-hiện-đại Âu Mỹ, sự cưỡng hôn đẻ ra văn hóa tiểu-đô-thị-nửa mùa. Sắp ập tới thiên  niên kỷ thứ ba, thế  giới bước vào hậu-hiện-đại, Việt Nam bước vào  hiện đại hóa chủ động mở cửa cầu hôn, ai biết được thế  hệ năm 2010 sẽ nhìn cái "bản lai diện mục Việt Nam" ra sao".

Thế mà đã 12 năm, nhà văn Nguyễn Huy Thiệp lại nhập viện cấp cứu

12 năm ! Nhanh thật. Vèo một cái, mà một vòng thập nhị chi của hoa giáp đã kịp xoay.

Đúng 12 năm trước, khi đưa người nhà vào cấp cứu bệnh tim mạch tại Bệnh viện Bạch Mai, thì tôi đã bất ngờ gặp nhà văn Nguyễn Huy Thiệp cũng vào đúng Viện Tim mạch. Ông cũng bị tim mạch. Lúc ấy, hình như báo chí đang rộ lên chuyện ông không có Bảo hiểm Y tế (xác nhận lại việc này sau).

Ấn tượng rõ nhất là, lúc ấy, năm 2008, Nguyễn Huy Thiệp chỉ có một mình ở trong bệnh viện. Ông cầm trong tay một mảnh chăn chiên của bệnh viện và đi lại không mấy dễ dàng ở khu vực hành chính. Y tá trưởng (hay Điều dưỡng trưởng) là một bạn nữ sắc sảo và khá xinh. Còn điều dưỡng đưa Nguyễn Huy Thiệp vào phòng, thì trước đó cũng phụ trách người nhà tôi, là một bạn nam có gương mặt và giọng nói khá ấn tượng.

Chúng tôi nói chuyện qua mấy ngày ấy, đã kể dần dần trên Giao Blog từ các năm 2008 - 2009 (ví dụ xem dần ở đây, hay ở đây). Một trong những người vào bình luận lúc ấy là nhà phê bình quen biết Vũ Nho (chủ nhân Vũ Nho Ninh Bình Blog).

Văn nghệ Thứ Bảy : đọc thơ Trúc Ty trong mùa mưa bão

Mình lại nằm bẹp mất trọn một ngày. Mà mưa cũng rả rích không dừng một phút nào, trọn cả một ngày. Thông tin báo chí cho biết, Hà Nội nhiều nơi đã ngập báo động rồi.

Những ngày ốm, ngẫu nhiên đọc thơ của Trúc Ty. Mà đúng ra là có gạch nối ở giữa, tức: Trúc-Ty.

Văn nghệ Thứ Bảy : Thái Bình với Búp Trên Cành 40 năm, và nhìn nhanh Thái Nguyên

Có hai tỉnh Thái của Đại Việt ngày nay, là Thái Bình và Thái Nguyên. Có rất nhiều người ở Thái Bình lên Thái Nguyên lập nghiệp.

Không phải là một đối sánh về hai tỉnh Thái, mà muốn cập nhật tình hình hiện nay trong việc bồi dưỡng năng lực viết cho giới trẻ của hai tỉnh.

Tỉnh Thái Bình đã có được một truyền thống Búp Trên Cành đáng trân trọng. Vào mùa hè năm 2019, là tư cách một trong những người có đóng góp lớn cho truyền thống Búp Trên Cành ngay sau ngày 30/4/1975, nhà thơ Kim Chuông (quê gốc Vĩnh Bảo - Hải Phòng), có cho đăng tải một bài viết mang tỉnh nhìn lại và khái quát bức tranh hiện tại của Búp Trên Cành. Xem cụ thể ở dưới.

Lại chuyện đạo văn : Nguyễn Ngọc Tư vừa bị một nhà văn trẻ "thuổng"

Lần trước, Nguyễn Ngọc Tư cũng từng bị đạo rồi. Không rõ vụ đó rốt cuộc xử lí ra sao.

Đến trước vụ đạo văn này, hầu như chưa từng nghe đến nhà văn trẻ đó.

Hội thảo "Thơ và những vấn đề của thơ đương đại" (của Hội Nhà văn Việt Nam)

Thơ đương đại nhưng hầu như ít thấy người trẻ tuổi.

Dương Nghiễm Mậu cùng một chiếu với Ma Văn Kháng : Nhà văn với đại đoàn kết dân tộc

Hôm trước, đi ngang qua khu biệt thự Tây Hồ (nơi ở và nghỉ dưỡng của các lãnh đạo cao cấp nhất của quốc gia), thấy cổng có treo biển lớn đại loại: Nhà văn với sứ mệnh đại đoàn kết dân tộc. Đã đi ở đây (22/10/2017). Chắc là hội nghị đại đoàn kết đang diễn ra ở khu biệt thự ấy.

Bây giờ, thấy tạp chí của Hội Nhà văn thể hiện tinh thần sứ mệnh đó.

Chúng tôi đã viết ở tuổi lên mười - 16 (Trương Thị Hảo, ở làng Trình Phố)

"Không béo mà cũng chẳng còm
Là Trương Thị Hảo như con Thạch Sùng

Lí nhí là bạn Vương Hùng
Tiếng nói như tiếng kèn đồng bị hen"

(thơ của gia đình Búp trên cành, theo hồi ức của Bùi Thị Biên Linh, 2016)