Tin tức học thuật (Thứ Hai ngày 26/1/2026) - Tọa đàm về chùa làng Khúc Thủy và Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn

Tọa đàm được tổ chức bởi Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và ban chức sự chùa Thắng Nghiêm (làng Khúc Thủy, Thanh Oai, Hà Nội).

Tôi có một tham luận góp cho tọa đàm với tiêu đề "Việc thờ phụng các danh tướng triều Trần ở làng Khúc Thủy (Thanh Oai) nhìn trong tương quan với quê mới là làng Cổ Lương (phố cổ Hà Nội)".

Dưới là tin tức chung về tọa đàm, lấy về từ Fb chùa Thắng Nghiêm.

Đền Thánh Tứ ở xã Nghi Thái (Nghi Lộc, Nghệ An)

Bài đăng năm 2024, trên webiste của xã Nghi Thái cũ.

"Thánh Tứ" ở đây là "Tứ Dương hầu Thành Quốc công", tức Phạm Tử Nghi (còn gọi là Phạm Thành; một số nơi còn gọi là Phạm Hạng).

Đền Trang, ngôi đền ở vùng văn hóa biển Diễn Kim (bài Hữu Vinh, 2023)

Bài đăng trên trang của tạp chí Sông Lam năm 2023.

Chùa Khúc Thủy (Thắng Nghiêm tự) - một ngôi chùa hiện mang màu sắc Mật Tông

Chúng tôi chú ý đến làng Khúc Thủy, bới đó là làng gốc của một bộ phận cư dân ở khu vực làng Cổ Lương (Hà Nội) - nay là khu vực Ngõ Gạch và Án sát Siêu (phố cổ Hà Nội). Chúng tôi đã khảo sát làng Cổ Lương và việc phụng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh tại đền Cổ Lương từ nhiều năm nay (ví dụ, xem lại ở đây).

Người của làng Khúc Thủy (huyện Thanh Oai trước đây) vào khoảng cuối thế kỉ 18 đã di cư ra sinh sống ở làng Cổ Lương (Hà Nội). Lúc đó, làng Cổ Lương là làng ở bên cạnh dòng sông Tô Lịch. Sông Tô Lịch lúc đó còn thông với sông Hồng, thì đoạn gần cửa sông Tô Lịch ăn thông với sông Hồng có nhiều phố phường và làng mạc, một trong số đó là làng Cổ Lương.

Người làng Khúc Thủy khi ra Hà Nội (làng Cổ Lương) sinh sống còn mang theo cả vị thành hoàng của làng gốc (làng Khúc Thủy) ra để phối thờ vào đình làng Cổ Lương. Bởi vậy, sau này, đinh làng Cổ Lương có vị thần gọi là Phổ Tế đại vương, thì đó chính là thành hoàng của làng Khúc Thủy. Tên tục của vị thành hoàng ấy là Trần Thông - cụ là con trai của cụ Trần Khát Chân.

Đình làng Khúc Thủy thờ Trần Thông (đức Phổ Tế đại vương).

Còn chùa làng Khúc Thủy thì có thờ Trần Hưng Đạo (đức Thánh Trần).

Sau năm 2010, chùa Khúc Thủy được trùng tu và mang màu sắc Mật Tông.

Thông tin Hội thảo: Chuyên đề “Văn hóa, dân tộc, tôn giáo ở Việt Nam trong bối cảnh phát triển mới” (13/8/2025)

Sắp tới, sẽ có một hội thảo quốc tế diễn ra tại Hà Nội. Cụ thể xem ở dưới.

Tôi sẽ trình bày một tham luận ở Tiểu ban 1 (Văn hóa). Tham luận của tôi có luận bàn về các vị thần, có một phần nói về sắc phong và vai trò của sắc phong trong đời sống đương đại.

Mùa hè rực rỡ tháng 6 năm 2025, chúng tôi du lãng xứ Nghệ

Mùa hè năm 2024, chúng tôi đã du lãng xứ Nghệ giữa cái nóng như nung như nấu trộn lẫn với gió Lào. Lúc đó, chúng tôi có tới Diễn Kim (làng Kim Lũy) là quê hương của ba thế hệ nhà văn đặc biệt (Thanh Châu, Sơn Tùng, Thiên Sơn), có tới Diễn Hoa là quê hương của nhạc sĩ Nguyễn Trọng Tạo, có đi xuôi ngược dòng sông Bùng, có lang thang nơi các cửa Hiền hay cửa Vạn,... Đọc lại trên Giao Blog ở đây.

Cuối tuần đầu tiên của tháng 6 năm 2025, chúng tôi tiếp tục du lãng xứ Nghệ.

Quê hương Kim Lũy của các nhà văn Phủ Diễn Châu (một tản văn của Thiên Sơn)

Làng Kim Lũy, cũng gọi là Hoa Lũy (có sự thay đổi địa danh trong lịch sử) là quê nội quê ngoại của nhóm nhà văn độc đáo của Phủ Diễn Châu: Thanh Châu, Sơn Tùng, Thiên Sơn. 

Kim Lũy hay Hoa Lũy ấy, nay thuộc vào xã Diễn Kim huyện Diễn Châu tỉnh Nghệ An.

Tôi muốn nhìn quảng vực là "Phủ Diễn Châu" vì muốn nhìn ngắm rộng rãi hơn, gồm cả thị xã Cầu Giát với Đền Cờn, gồm cả Đông Thành hay Đông Lũy cùng Yên Thành ngày trước, gồm cả Diễn Châu ngày nay.

Cả một vệt ven biển, mà giao lưu lịch sử và văn hóa thì rất thú vị. 

Phủ Diễn với sông Bùng những ngày hè 2024 như đổ lửa

Chúng tôi đi Phủ Diễn (tức Phủ Diễn Châu ở Nghệ An) theo trục đường cao tốc mới mở - hiện đang giai đoạn chạy thử nên chưa thu phí.

Thật thú vị là đường nay mới nhưng lại mở lại theo một tuyến đường cũ - tuyến đường thiên lí cũ. Chúng tôi chạy thẳng một mạch cao tốc từ Pháp Vân về tận thị trấn Diễn Châu, cảm giác vèo cái đến ngay ! Chả bù cho những năm trước 2010, đi từ sáng sớm mà tận đến chiều tối mới có mặt ở Phủ Diễn.

1. Đường thiên lí cũ đầu thời Nguyễn, tựa như trở thành xương sống của tuyến đường cao tốc năm 2024 này, nên đi vượt lên phía miền trên của Thanh Hóa, trườn sát vào khu vực Thạch Thành - Phố Cát (sẽ đối chiếu kĩ lưỡng thêm sau).

Ngày xưa, đường thiên lí cũ chạy lên Thạch Thành - Phố Cát nên ngôi đền Phố Cát tiện đường giao thông mà lừng danh một thời.

Trở lại câu chuyện ngôi đền Khai Long và những đạo sắc phong quí giá ở Nghệ An

Chúng tôi đã điểm tin, từ rất lâu trước đây, về đền Khai Long. Ví dụ, trên Giao Blog thì có thể đọc lại ở đây (tháng 9 năm 2010) hay ở đây (tháng 4 năm 2013).

Sau khi nhà văn Sơn Tùng (1928-2021) tạ thế : con trai Sơn Định và những người xung quanh

Nhà văn Sơn Tùng đã từ trần vào tháng 7 năm 2021 (xem lại tin tổng hợp trên Giao Blog ở đây). Sau tang lễ, thi hài nhà văn đã được chôn cất ở nghĩa trang quê nhà (làng Hoa Lũy xưa, nay thuộc xã Diễn Kim huyện Diễn Châu tỉnh Nghệ An)

Về người con trai của nhà văn, là anh Sơn Định với chí hướng tiếp nối công việc của cha mình từ nhiều năm trước, thì trên Giao Blog có thể đọc lại ở đây (tháng 2 năm 2015) hay ở đây (tháng 2 năm 2016), ở đây (tháng 1 năm 2020).

Sơn Tùng (1928-2021) với quê hương Hoa Lũy ở Diễn Châu

Tin nhà văn Sơn Tùng đã từ trần xuất hiện trên mạng xã hội vào lúc nửa đêm hôm qua (ngày 22/7/2021).

10 năm trước, tức năm 2011, tôi đã viết bài về Sơn Tùng với quê hương Hoa Lũy. Lúc đó là trên Giao Blog ở hệ thống Yahoo (do toàn bộ hệ thống blog của Yahoo bị giải thể, nên hiện Giao Blog - Yahoo  đang tạm được lưu ở bên wordpress, ở đây).

Dấu chân nghĩa quân Lam Sơn trên đất Diễn Kim (bài Sơn Định)

Tác giả Sơn Định là con trai của nhà văn Sơn Tùng, có thể đọc lại trên Giao Blog, ở đây (năm 2015).

Cùng về ngôi đền ở xã Diễn Kim - quê hương của các nhà văn Sơn Tùng và Thiên Sơn - thì thật ra, bản thân tôi chưa đặt bút viết chính thức một chữ nào. Còn anh Sơn Định, năm 2016 thì viết về Phạm Tu (đọc lại ở đây). Rồi sang năm 2020, thì cũng chính anh lại viết về Đinh Lễ (bài ở dưới đây).

Chúng tôi lại đến cung đường Thiên Lôi - thượng tuần tháng 10/2019

Vẫn ở cung đường ấy. Cứ trở đi trở lại. Ví dụ, một dạo đã đưa lên Giao Blog về cung đường Thiên Lôi ở quận Lê Chân (Hải Phòng), như sau, vào tháng 4 năm 2013.

Hôm nay, chúng tôi nói về Cát Bà và du lãng cửa sông Tam Bạc

Lại là về một chiếc cầu quay danh tiếng ở vùng đất Cảng. Đã viết về cầu quay bắc qua sông Tam Bạc trong câu chuyện về đường sắt Đông Pháp tuyến Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai - Vân Nam, từ năm 2014. Xem cụ thể ở đây.

Câu chuyện các vị thần ở làng quê của nhà văn Sơn Tùng : cập nhật với nhà văn Thiên Sơn

Nhà văn Sơn Tùng đã viết từ nhiều năm trước về làng mình cùng các ngôi đền, mà viết trong lời giới thiệu cho một tác phẩm của người cháu họ sinh trưởng cùng ở ngôi làng ấy - là nhà văn Thiên Sơn (tác giả của bộ Đại Gia gần đây).

Chính nhà văn Sơn Tùng là một trong những người có công cứu (thực sự là cứu) và lưu giữ gần hai mươi đạo sắc phong của làng mình. Không có sự kịp thời của Sơn Tùng, thì có thể những tư liệu quí giá ấy đã thành tro bụi, hoặc trở thành đồ trôi nổi trên thị trường cổ vật.

Các ngôi đền trong làng của nhà văn đã bị phá hủy hoàn toàn thời hợp tác xã. Chỉ còn lại số sắc phong đó mà thôi.

Năm 2016, chúng tôi (gồm cả Thiên Sơn và tôi) đã chứng kiến việc quê nhà cử đoàn đại diện ra thỉnh các sắc phong đó từ căn hộ của nhà văn Sơn Tùng về lại quê Diễn Kim - Diễn Châu. Nhà văn và gia đình đã quyết định trao lại cho quê hương. 

Lễ tuyên thệ ở quốc hội Đại Việt sắp tới, sẽ diễn ra như thế nào ?

Khi chủ tịch nước nhậm chức, từ năm 2016 trở đi, là sẽ có nghi lễ tuyên thệ tại quốc hội. Đã nói nhanh ở đây và ở đây.

Chúng tôi đang tính đi lại mấy chỗ thờ thần Đồng Cổ - đó là vị thần báo mộng cho nhà vua Lí, về sự phản trắc của 3 thế lực nổi lên (của Vũ Đức, Đông Chinh và Dực Thánh), nhờ đó mà vua phòng bị kịp, cứu vãn được ngôi báu, nên dẹp loạn xong thì vua cho lập ngay đền thờ vị thần ấy. Gọi là đền Đồng Cổ. Hàng năm, đại quan trong triều, tức cấp "trung ương", phải đến đến Đồng Cổ, uống máu ăn thề trung thành với vua và triều đình. Uống máu ăn thề chính là minh thệ. Sử nhà Lí ghi rất rõ. Sử các đời sau đều nhắc lại cẩn thận. Lịch sử còn để lại những thông điệp quan trọng về minh thệ.

Đó là cỗi nguồn Đại Việt của minh thệ. 

Gái đất cảng Hải Phòng và mạng xã hội

Ít hôm trước, có dịp nói chuyện với một bà chị dâu trong họ. Quan hệ họ hàng rất xa, chắc phải bắn đại bác mới tới theo cách nói của dân gian. Vỡ lẽ bà chị là gái đất cảng. 

Lan man sang chuyện gái đất cảng.

Tên đường ở Hải Phòng từ 2012, chính thức có tên vua Mạc

Về danh nhân thời Mạc, thì từ lâu đã thấy đường mang tên Phạm Tử Nghi ở Hải Phòng.

Đến năm 2012, thì lần đầu tiên mới có đường Mạc Đăng Doanh và một số vị nữa.

Đồng thời, lại thấy luôn cả tên đường "Vũ Thị Ngọc Toàn". Riêng cái tên này, thì quả thực, còn chưa biết rõ (Toàn, Toản, hay gì nữa, là cần phải khảo cứu thêm). Nhưng thành phố thì đặt luôn tên rồi.

Tang lễ nhà văn Bùi Ngọc Tấn (1934-2014)

Nơi tổ chức tang lễ là ở khu Thiên Lôi (có thể xem lại vị thần được gọi là Thiên Lôi đã đi ở đây và ở đây).

Mấy tấm ảnh cho mục ngó Fb.

Chuyên gia Bộ Văn hóa bảo Đức Thánh Trần, dân địa phương lại bảo Đức Thánh Niệm (Phạm Tử Nghi)

Lời dẫn: Hôm trước, lúc du lãng ở Quảng Ninh, đã mắt thấy tai nghe chuyện dưới đây (đăng trên Thể thao Văn hóa). Dân thì khẳng định một phía, còn các chuyên gia của Bộ Văn hóa (các ông Trần Lâm Biền, Đặng Văn Bài) thì kết luận ở một hướng khác.

Bây giờ, về quê của Đức Thánh Niệm thì lại được nghe lại.


Những entry liên quan đã đi trên blog này:
- Chuyên gia Bộ Văn hóa bảo Đức Thánh Trần, dân địa phương lại bảo Đức Thánh Niệm (Phạm Tử Nghi)
- Lại đến đường Thiên Lôi, nối sang đường Nguyễn Văn Linh
- Đường mang tên Thiên Lôi (ở Hải Phòng)
- Đành chỉ còn biết tin và cậy vào một mình ông Bao Công (loạt entry cũ năm 2012)



---

Bỏ tượng cổ, đục tượng mới vì... thờ nhầm?

Thứ Hai, 25/03/2013 12:57 

(Thethaovanhoa.vn) - Vì không phân biệt được “cụ” Trần Hưng Đạo với “cụ” Phạm Tử Nghi, hai pho tượng cổ vài trăm năm tuổi tại di tích đình Quỳnh Biểu (Quảng Ninh) sắp phải dỡ bỏ và thay bằng hai pho tượng... mới làm.

Đó là nội dung chính trong biên bản làm việc giữa đại diện Sở VH,TT&DL Quảng Ninh, chính quyền địa phương và một số phụ lão thuộc làng Quỳnh Biểu (thị xã Quảng Yên, Quảng Ninh) vào cuối tháng Hai vừa qua. Ngoài việc đề nghị những phụ lão này “thuyết phục nhân dân đồng ý”, biên bản (có chữ kí của lãnh đạo Sở VH,TT&DL) cũng ghi rõ về việc áp dụng hình thức “lễ hóa giải” cho những pho tượng cổ, sau khi tượng mới được hoàn thành.

Rất nhiều lá đơn khiếu nại từ nhân dân làng Quỳnh Biểu đã được gửi tới báo giới và các cơ quan chức năng sau kết luận trên. Theo đó, quyết định này được đưa ra một cách hoàn toàn trái với nguyện vọng của những người đã chứng kiến câu chuyện oái ăm về hai pho tượng này.

Đình làng Quỳnh Biểu được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh