Đón năm Ngọ trở lại với xuất xứ đồng dao "“Nhong nhong ngựa ông đã về/Cắt cỏ Bồ Đề cho ngựa ông ăn”"

Đi một ít bài cũ trước.

Dưới đó là cập nhật và bổ sung, sẽ được dán dần lên như mọi khi.

Vài cảm nhận về thơ văn thiếu nhi Thái Bình (Kim Chuông, 1990)

Đọc lại, thật ra đọc mới (tôi đọc lần đầu tiên) một bài viết năm 1990 của nhà thơ Kim Chuông. Từ 1990 đến nay, thời gian đã là 35 năm !

Các cô cậu thiếu nhi được nhà thơ Kim Chuông nhắc đến trong bài bây giờ đã đều trên dưới 50 cả (một số người đã nghỉ hưu). Bản thân nhà thơ thì cũng vào hàng U80.

Nguyễn Tông Quai trong từ điển của Nguyễn Q. Thắng

Thử xem mục từ về Nguyễn Tông Quai trong từ điển của cụ Nguyễn Q. Thắng xem sao. Từ điển của cụ đã bổ sung, cập nhật và in nhiều lần.

Tôi có gặp nhanh cụ Nguyễn Q. Thắng trong một hội thảo tại Đà Nẵng năm 2019. Lúc đó, cụ đến bán sách ở sảnh khách sạn - nơi tổ chức hội thảo. Tôi có đến nói chuyện với cụ một lúc, hẹn gặp cụ trở lại vào buổi trưa, nhưng đến trưa thì cụ đã dọn đi sớm.

Văn nghệ Thứ Bảy : chuyển năm 2026, nhìn về quê hương Itoshima nay đã có nhiều người Việt Nam

Hai mươi năm trước, rồi hai mấy năm trước, tính ra cũng tầm 1/4 thế kỉ trước, tôi ở lâu dài tại Itoshima, trong một thị trấn nằm kẹp giữa hai tỉnh Fukuoka và Saga. Mỗi lần sắp đến Tết thì khấp khởi đi cùng giã bánh mochi ở các nơi (chùa, đền, tổ dân phố, tư gia).

Rồi sáng Nguyên Đán (gantan) thì trở dậy, ăn mặc đẹp và đi qua rất nhiều gia đình. Một năm nào đó chủ xưởng in ở thị trấn đã biết tôi hay đi các nơi, nên đã giữ tôi cả buổi sáng ngày 1 tháng 1 ở nhà ông, vui với cả đại gia đình ông. Một ông chủ xưởng in  chuyên phục vụ nhu cầu in ấn ở địa phương, đồng thời cũng nghị viên của thị trấn (tôi hay đi nghe ông tranh luận ở nghị trường thị trấn hồi đó).

Nhìn chung, 3 ngày Tết ở Itoshima, qua nhiều năm, với tôi luôn là trải nghiệm đáng nhớ. Tôi sống đời sống bình dị của một người dân ở Itoshima, nhưng tôi cũng là một nhà dân tộc học đang trải nghiệm với từng người từng gia đình trong thời khắc chuyển năm.

Chuyển năm, đọc lại bài nhà văn Tô Hoài (1920-2014) đã viết và nói gần 40 năm trước tại Thái Bình

Hồi năm 2021, Giao Blog có đưa bài: "Văn nghệ Thứ Bảy : sau 33 năm, mới được đọc lời bình của Tô Hoài cho lá thư tôi viết năm 1988" (xem lại ở đây). 33 năm, là tính từ 1988 đến 2021. Ở thời điểm đó, lần đầu tiên tôi được đọc bài bình luận của nhà văn Tô Hoài, và cũng đã đưa thắc mắc: bản in lần đầu tiên của bài đó xuất hiện ở đâu, trên báo Thiếu niên Tiền phong hay một ấn phẩm nào khác ?

Gần đây, trong khi chuẩn bị cho kỉ niệm 50 năm Búp trên cành (1976-2026), thì tôi đã thấy được bài viết của nhà văn Tô Hoài, không phải trích, mà là toàn văn, và thú vị là in trên chính tập san Búp trên cành số 57 (xuất bản năm 1988, bởi Hội Văn học nghệ thuật Thái Bình).

Nhân dịp chuyển năm, hướng đến kỉ niệm 50 năm Búp trên cành, trân trọng giới thiệu bài viết của nhà văn Tô Hoài trên Giao Blog. Tôi đã nghe trực tiếp bài nói chuyện này của nhà văn tại khuôn viên Thư viện Tổng hợp tỉnh Thái Bình vào tháng 6 năm 1988. 

Chuyển năm, nghe lời xin lỗi quê hương Việt Nam của nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn (từ Canada)

(Ghi chú đặc biệt: video Nguyễn Ngọc Ngạn nói đính kèm có thể là sản phẩm của AI !)

Tôi thi thoảng mới nghe hay xem Nguyễn Ngọc Ngạn nói trên màn ảnh.

Nghe ông lần đầu tiên thì hình như vào đầu thập niên 1990, trong một quán cafe nào đó mạn Bờ Hồ (hồ Hoàn Kiếm), vào một đêm cuối tuần, người ta mở băng đĩa có Nguyễn Ngọc Ngạn làm MC cùng Nguyễn Cao Kỳ Duyên.

Sau tôi thấy ông viết nhiều truyện. Tiểu thuyết và băng đĩa của Nguyễn Ngọc Ngạn bày bán trong các tiệm đồ Việt Nam ở hải ngoại, hồi đầu thập niên 2000. Tôi cũng chỉ xem lướt. Không ấn tượng nhiều về văn của ông.

Chỉ gần đây nhất, tôi đọc Nguyễn Ngọc Ngạn một cách chăm chú, là ở lần ông kể lại chuyện vượt biên năm 1978 cùng gia đình (con và vợ ông đã tử nạn trong chuyến vượt biệt này). Đấy là lần duy nhất tôi đọc Nguyễn Ngọc Ngạn chăm chú.

Và đầu tháng 12 năm 2025, qua kênh YouTube của mình, Nguyễn Ngọc Ngạn có phát đi lời xin lỗi quê hương Việt Nam. Lá rụng về cội, giờ này ở nơi xa xôi, nhà văn muốn được về lại quê hương lần cuối, hoặc nếu không kịp thì nguyện mong tro cốt của mình sẽ được rải trên một dòng sông nào đó của quê hương.

Chúc mừng năm mới 2026

Năm Bính Ngọ đang đến.

Kính chúc mọi người mọi nhà một năm mới an khang, thịnh vượng !

Hội thảo cuối năm 2025 về nhà dân tộc học Từ Chi (1915-1995)

Vào hạ tuần tháng 12 năm 2025, có một hội thảo được tổ chức tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Hà Nội) để tướng nhớ nhà dân tộc Từ Chi (các tên khác: Nguyễn Từ Chi, Nguyễn Đức Từ Chi, Trần Từ).

Lấy một bài trên báo Nhân Dân và một bài trên báo Văn hóa để điểm tin ở đầu tiên.

Dưới đó là ghi chép của các thế hệ học trò của Từ Chi và những người mến mộ các côn trình dân tộc của Từ Chi, về Từ Chi - nhóm này được sưu tầm và dán dần lên.

Bonen-kai (忘年会) 2025 tại Hà Nội - tiệc cuối năm, nhớ về dòng sông Kanda (Tokyo)

Cả một năm xuôi ngược, tụ hội cuối tháng 12, trên phố Đào Tấn, để bonen-kai (tiệc quên năm cũ), chúng tôi đều có phần hớn hở lại đều có phần trầm mặc.

Chúng tôi có rượu Hibiki (âm hưởng, tiếng vang).

Chúng tôi có đàn và có karaoke để cùng ngân lên những tiếng hát, có bài xưa có bài nay, có bài tiếng Việt có bài tiếng Nhật.

Những người cựu chiến binh đọc tiểu thuyết "Nỗi buồn chiến tranh" (ghi nhanh 2025)

Sưu tập dần ở thời điểm cuối năm 2025.

1. Mở đầu là một bài viết của người cựu chiến binh Võ Minh - tôi quen anh Minh ở ngoài đời, anh chính là người tôi đã giới thiệu trên Giao Blog nhiều năm trước, ở đây, trong đó có nói về cuốn sách "Bài thơ viết dở" do anh tuyển chọn và cho xuất bản.

Cũng như liệt sĩ Trần Kim Trọng (1952-1972) có những bài thơ tự sự đăng trong tập "Bài thờ viết dở" (bạn bè đã lục tìm thấy thơ viết dở trong ba-lô còn lại của liệt sĩ), nhóm anh Võ Minh là các sinh viên nhập ngũ. Các anh "xếp bút nghiên theo nghiệp bình đao" trong một thời gian ngắn, rồi lại trở về trường đại học. Trần Kim Trọng thì không trở về, thơ anh làm thế hệ chúng ta xúc động, ví dụ:

"Chân này thì bước mừng hay tủi,
Gậy này thì chống nhớ hay quên.
Đất nhà thì hết sang đất lạ,
Ngay mai khuất bóng xóa tuổi tên"

Trước nay, anh Võ Minh chưa từng đọc tiểu thuyết NBCT. Gần đây, do dư luận xôn xao, nên anh mới tìm đọc. Có nghĩa là, từ mấy chục năm, nhóm anh Võ Minh (một nhóm các cựu chiến binh đã và đang tiếp tục viết về chiến tranh mà các anh đã tham gia) chưa tưng đọc NBCT !

Võ Minh và nhóm anh, mãi đến cuối năm 2025 mới được NBCT.

2. Tiếp theo là một đơn kiến nghị của Hội Cựu Chiến Binh Việt Nam (HCCB VN). Đơn ấy xuất hiện trên mạng vào cuối tháng 12 này.

Văn chỉ Thọ Xương - ghi chép nhanh

Văn chỉ Thọ Xương là một điểm thờ phụng thú vị ở thủ đô hiện nay.

Đưa nhanh một ít tư liệu.

Tiếp tục học tiếng Việt : "full đồ", "hack não" (bổ sung cho "hữu móng" và "cựu người học")

"Hack não" còn có khi được viết thành "hắc não".

Còn "full đồ" thì có giá trị biểu cảm đương đại rất thú vị. Không có từ nào thay thế được cho "full đồ" khi chúng ta muốn truyền đạt ý: full đồ !

Bởi vậy, "cựu người học" gần đây, hay "hữu móng" lâu lâu rồi, đang cho thấy tiếng Việt của chúng ta đang từng chút một cập nhật thời cuộc. Chút một, từng chút một, tiếng Việt đang thay đổi.

Đền Thánh Tứ ở xã Nghi Thái (Nghi Lộc, Nghệ An)

Bài đăng năm 2024, trên webiste của xã Nghi Thái cũ.

"Thánh Tứ" ở đây là "Tứ Dương hầu Thành Quốc công", tức Phạm Tử Nghi (còn gọi là Phạm Thành; một số nơi còn gọi là Phạm Hạng).

Nhật Bản học Khai phóng (bản cập nhật 2025)

Có một khóa học mang tên "Nhật Bản học Khai phóng" được mở trong trường Libero. Ở thời điểm cuối năm 2025 là khóa thứ 4.