Nhà Mạc ở Thái Nguyên - cây chè trên núi Bóng và dấu tích thành nhà Mạc

Mở đầu bằng bài viết đã đăng báo Thái Nguyên năm 2023 của tác giả Quốc Tuân.

Các thông tin cập nhật và bổ sung thì dán dần lên ở bên dưới đó.

Về năm Ngọ 2026 - bài viết trên tạp chí Công Thương số Tết

Năm Bính Ngọ 2026 đang đến gần.

Trước thềm năm mới, tôi viết về một câu đồng dao. Bài trên Tạp chí Công Thương (cơ quan ngôn luận của Bộ Công Thương) số Tết, từ trang 96 đến trang 98.

Câu đồng dao giản dị mà kết nối đa chiều, tôi gọi là "lịch sử đa thanh". Bởi ta thấy thấp thoáng bóng ngựa sắt Thánh Gióng, lại thấy vó ngựa của vua Lê Lợi, hay đoàn tuấn mã của vua Quang Trung. Đặc biệt, tôi dành cho một chút, giúp ta nhớ về Đàng Trên với vua Mạc Kính Khoan - người vẫn xưng đế tại vương quốc Nam Việt (kinh đô Cao Bình) lúc bấy giờ.

Sử quan của tôi là có 3 Đàng, gồm Đàng Trên - Đàng Ngoài - Đàng Trong. Không phải chỉ có Đàng Ngoai và Đàng Trong như quan niệm thường thấy xưa nay.

Đón năm Ngọ trở lại với xuất xứ đồng dao "“Nhong nhong ngựa ông đã về/Cắt cỏ Bồ Đề cho ngựa ông ăn”"

Đi một ít bài cũ trước.

Dưới đó là cập nhật và bổ sung, sẽ được dán dần lên như mọi khi.

Nội chiến thời nước Việt có Ba Đàng - "cắt tai" hay là "cắt đầu" cánh quân đối lập, lấy số lượng định công trạng

Nước Việt gồm có Ba Đàng, tức Đàng Trên - Đàng Trong - Đàng Ngoài, là sử quan của tôi (chủ nhân Giao Blog). Chủ trương này thay cho sử quan nước Việt thời đó chỉ có Hai Đàng, là Đàng Trong và Đàng Ngoài.

Cụ thể thêm về Ba Đàng, gồm: Đàng Trên là nhà Mạc ở Cao Bằng (vương quốc Cao Bằng); Đàng Ngoài là vua Lê chúa Trịnh (vương quốc Thăng Long); Đàng Trong là chúa Nguyễn (vương quốc Quảng Nam).

Sử quan Ba Đàng này, tôi đã phát biểu từ nhiều năm nay, bắt đầu khoảng từ năm 2008, có nhiều bài viết học thuật đã đăng trên các tạp chí chuyên ngành hay sách vở từ 2010 đến nay. Ví dụ một bài trên tạp chí Nghiên cứu Lịch sử (Viện Sử học - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), hay một bài in trong sách gần đây. Xem các ảnh đính kèm.

Văn nghệ Thứ Bảy: trở lại bản đồ ở thập niên 1650 gắn với "vương quốc Cao Bằng" và Chúa Khánh

Đại khái, ở các bài viết từ nhiều năm về trước (bài đầu tiên là từ 2009), liên quan đến vương quốc Cao Bằng hay Đàng Trên (ví dụ xem ở đây), hoặc liên quan đến Tứ Vị Thánh Nương (ví dụ xem ở đây và ở đây), tôi đã sử dụng hai tấm bản đồ được in vào thập niên 1650 trong các tác phẩm quan trọng của giáo sĩ Đắc Lộ.

Cả hai bản đồ này đã được in vào thập niên 1650 trong các cuốn sách của Đắc Lộ. Nhắc lại cho thêm rõ vậy. Dĩ nhiên, cụ Đắc Lộ không phải là người vẽ ra. Cụ chỉ sử dụng lại các tấm bản đồ có sẵn ở châu Âu vào thời điểm đó, dĩ nhiên đã được chỉnh lí thêm bởi chính các giáo sĩ đã hoạt động ở Việt Nam (đọc thêm ở đây). Đại khái là hai tấm sau.

Nhà Mạc ở Vĩnh Phúc (điều tra năm 2021 của nhóm nhà báo Vũ Xuân Bân - Nguyễn Tiến Dũng)

Về nhà Mạc ở Vĩnh Phúc, trên Giao Blog thì có thể đọc lại ở đây (năm 2013), ở đây (năm 2014), hay ở đây (tháng 1 năm 2018).

Bây giờ là cập nhật điều tra mang tính báo chí của hai tác giả Vũ Xuân Bân và Nguyễn Tiến Dũng. Loạt bài gồm 3 kì đã đăng tải năm 2021 trên trang của Tạp chí Văn hóa & Phát triển.

cụ Đắc Lộ ở Hà Nội xưa (một tấm bia cũ)

Lâu nay, cũng khoảng gần 20 năm nay, mình luôn sử dụng tên Việt Nam của cụ, là Đắc Lộ, cho thân thiện.

Nhiều bạn trẻ không biết rằng ở Hà Nội đã từng có một con đường mang tên Đắc Lộ. Có một tấm bia cũ tưởng niệm người có công rất lớn với chữ quốc ngữ này, tại Hà Nội, đại khái như sau.

Đàng Trên - Đàng Ngoài - Đàng Trong, với Chúa Khánh - Chúa Bằng - Chúa Sãi (bài Nguyễn Cung Thông)

Một phát hiện thú vị của học giả Nguyễn Cung Thông là: ở thời điểm 1630s-1650s, cùng một chữ Hán平, nhưng có hai âm đọc là "Bình" và "Bằng". 

Ở khoảng thời gian đó, tức 1630s-1650s, thì đã có cách gọi phổ thông là "Cao Bằng" và "Quảng Bình". "Bằng" và "Bình" ấy là cùng một mã chữ Hán.

Có nghĩa là: tên gọi Cao Bằng đã được phổ biến từ lâu lắm rồi, chứ không phải đợi đến tận Tây Sơn mới có (như quan điểm của một số học giả khác - lấy nguyên cớ là phải kiêng húy tên "Quang Bình" của vua Tây Sơn mà phải đổi "Cao Bình" thành "Cao Bằng").

Nhìn lên Ba Bể : nơi giao tranh Lê - Mạc ngày xưa và Lồng Tồng ngày nay

Bài của cụ Ô Phúc Bình ở Bắc Cạn - một tác giả đã 92 tuổi, hàng ngày vẫn viết bằng cả bút cả máy tính, vẫn chơi điện thoại thông minh, vẫn thường xuyên cập nhật Fb, vẫn tham gia cả công việc ruộng vườn ở thôn quê. Giao Blog đã giới thiệu về cụ ở đây.

Bài của cụ đăng trên tạp chí Văn nghệ Ba Bể số 1&2 năm 2019.

Bài mới : Đọc lại bài minh mang niên đại 1611 trên chuông lớn chùa Viên Minh ở Cao Bằng (phần 1)

Bài dài nên phải chia làm hai (phần 1 và phần 2), đều đã đăng trên Tc Nghiên cứu và Phát triển.

Phần 1 trên số 2 (128) năm 2016. 

Phần 2 trên số 3 (129) năm 2016.

Bài mới về nhà Mạc ở Cao Bằng (tin nhanh)

Bài vừa in. Mình còn chưa nhận tạp chí.