Cao Bằng khánh thành đền thờ nữ tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ trong dịp hội chùa Sùng Phúc (Hạ Lang)

Nguyễn Thị Duệ (hiện nay thống nhất tên là Nguyễn Thị Duệ, còn trong tư liệu thì có một số tên khác) là nữ tiến sĩ duy nhất trong lịch sử khoa cử Việt Nam.

Bà sinh trưởng ở Chí Linh thuộc xứ Đông - vùng đất căn bản của nhà Mạc - đã theo cha lên Cao Bằng trong cuộc thiên di từ Thăng Long lên Cao Bằng của vua Mạc vào thập niên 1590. 

Có rất nhiều nhân sĩ trí thức mến mộ nhà Mạc đã cùng lên Cao Bằng vào thời gian đó, trong đó có cụ tổ của dòng họ Nguyễn ở Tiên Điền (sau nay đã sản sinh ra các nhân vật kiệt xuất của dòng họ như Nguyễn Nghiễm, Nguyễn Khản, Nguyễn Du,...).

Định đô mới tại Cao Bình xong, vua Mạc đã mở các khoa thi nho giáo để tuyển dụng nhân lực cho bộ máy hành chính của nhà nước. Nguyễn Thị Duệ đã đóng giả con trai để ứng thí và đã đỗ tiến sĩ.

Về Nguyễn Thị Duệ và giáo dục ở Đàng Trên, tôi đã cho đăng tải nghiên cứu trên các tạp chí học thuật, ví dụ có thể xem ở Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử ở đây hay ở đây.

Vào đầu năm 2026, tỉnh Cao Bằng đã tổ chức khánh thành đền thờ nữ tiến sĩ Nguyễn Thị Duệ tại khuôn viên chùa Sùng Phúc - huyện Hạ Lang tỉnh Cao Bằng trước đây. Đây cũng là dịp hội chùa Sùng Phúc hàng năm.

40 năm chiến tranh biên giới : ông Lê Kiên Thành chắc có nhớ nhầm về đám cưới

Mấy năm trước, nhân 35 năm ngày chiến tranh biên giới, ông Lê Kiên Thành trong gia đình cố Tổng Bí thư Lê Duẩn đã kể lại kỉ niệm đáng nhớ, có lẽ là đáng nhớ nhất trong đời mình, là: đám cưới của ông được tổ chức vào chính hôm quân đội Trung Quốc nổ súng ở các tỉnh biên giới phía Bắc, rồi tràn vào lãnh thổ Việt Nam. Đọc cụ thể ở đây (ngày 17/2 năm 2014, cách nay đúng 5 năm).

Lúc đó, bên cạnh sự bất ngờ một chút, thì đã có một sự nghi vấn. Nhưng chưa tiện nêu. Chỉ lặng lẽ đưa bài của Lê Kiên Thành về lưu.

Ngược thành phố Cao Bằng lên mạn bắc 80 cây số, Hạ Lang gần mà xa (kí sự của Mai Thanh Hải)

Đường lên Hạ Lang đến bây giờ, năm 2017, nhìn chung vẫn là khó hơn so với một số tuyến, như thấy trong kí sự đầu năm nay của Mai Thanh Hải (xem toàn văn ở dưới đây). Huống chi là mấy trăm năm trước, khi nhà Mạc còn thực quyền cai quản Cao Bằng từ khoảng năm 1600 đến khoảng năm 1680, gần một thế kỉ.

Mình thì thường đóng đô ở Quảng Uyên, và tranh thủ đi các huyện khác. Có khi đi rong ruổi, xuyên huyện nọ sang huyện kia. Nên với mình, Hạ Lang chỉ có một chút khó đi mà thôi. Cảm giác của mình khác với cảm giác của cánh nhà báo.

Bài mới : Đọc lại bài minh mang niên đại 1611 trên chuông lớn chùa Viên Minh ở Cao Bằng (phần 1)

Bài dài nên phải chia làm hai (phần 1 và phần 2), đều đã đăng trên Tc Nghiên cứu và Phát triển.

Phần 1 trên số 2 (128) năm 2016. 

Phần 2 trên số 3 (129) năm 2016.

Chuyện về Tô Thị ở Cao Bằng (tên thật của nàng là Tô Thị Hoạn)

Chuyện kể của vùng Bằng Ca.

Chữ "Bằng Ca" hóa ra là tên tiếng Pháp. Quân Pháp tiến đánh vùng này, rồi khi thôn tính được, đặt tên như vậy. Tên cũ của khu ấy, các cụ nói với mình là Bản Khà. 

Ngay nay có chợ Bản Khà. Từ đó, đi vào đất Trung Quốc cũng không xa.