Nhận diện một địa chỉ giáng sinh của Thánh Mẫu Liễu Hạnh (bài Bùi Quang Thanh, 2010)

Bài đã đăng năm 2010 trên Tạp chí Di sản Văn hóa - số 1 (30).

Bản word hóa đăng tải năm 2023 trên website Địa chí Việt Nam.

Phủ Nấp ở Ninh Bình (phần Nam Định cũ) - ghi chép tháng 1 năm 2026

Theo kết quả nghiên cứu của tôi trong rất nhiều năm qua, báo chí nên truyền thông cho đúng, là: theo truyền thuyết mới ra đời năm 1913 thì Liễu Hạnh công chúa từng giáng sinh lần đầu tiên xuống khu vực Vỉ Nhuế (Nấp), công chúa đã trải qua ba lần giáng sinh hay tam thế giáng sinh (lần một ở Vỉ Nhuế, lần hai ở Vân Cát, lần ba ở Nga Sơn). 

Trước năm 1913, không có bất cứ tư liệu xác thực nào ghi chép truyền thuyết tam thế giáng sinh cả.

"Nấp" là tên Nôm của "Quảng Nạp" - địa danh trong xã Vĩ Nhuế trước đây.

Bà Vân thủ nhang Phủ Nấp ở Nam Định đã từ trần (1947-2022)

Về Phủ Nấp - một ngôi đền thờ hệ thần Liễu Hạnh công chúa - ở xã Yên Đồng huyện Ý Yên tỉnh Nam Định, cách Phủ Giầy khoảng 10 km, thì trên Giao Blog có thể đọc ở đây hay ở đây.

Ngôi đền bề thế một thời, được gọi là Phủ Nấp, là bởi đó là làng Nấp (tên gọi dân dã của Quảng Nạp). Tên gọi chính thức là Quảng Cung linh từ. 

Thời hợp tác xã, Phủ Nấp bị hạ giải toàn bộ. Khu đất đó bị đào thành ao, thả cá, cắm biển "Ao cá Bác Hồ".

Sau Đổi Mới, dân làng đã lấp ao cá, dựng lại đền. Một nhân vật đặc biệt, là bà Vân, vốn chấp tác ở Phủ Giầy và đền Cây Đa Bóng đã tới Phủ Nấp, tái thiết ngôi đền (đọc bài đã đưa lên năm 2018 trên Giao Blog, ở đây). Cô Vân thường giải thích "Phủ Nấp" có nghĩa là: Thánh Mẫu nấp đi, vắng mặt đi một thời gian dài, rồi bây giờ xuất hiện trở lại ở đầu thế kỉ XXI.

Một tay gây dựng phủ, đền (bài Bùi Quang Thanh, về bà Vân Phủ Nấp)

Một bài vừa xuất hiện trên tờ Lao Động.

Bác Thanh viết theo trí nhớ, nên nhiều điểm không chuẩn. Trí nhớ là cái rất dễ làm người ta mắc lừa hay tự mắc lừa. Trong một bài viết học thuật khoảng 12 năm trước, tôi đã phê phán cái gọi là "theo ông bà kể lại". Cái đó, nói kĩ sau.

Nhà thơ thần đồng Trần Đăng Khoa cũng do nhớ láng máng, nên đã đinh ninh là đến viếng Phủ Tây Hồ (Hà Nội) vào năm 1969, lúc mới lên mười ! Làm gì mà biết Phủ Tây Hồ năm đó cơ chứ ! Tôi đã phê nhè nhẹ bác Khoa ở điểm này trong bài học thuật (xem lại ở đây, năm 2016). Bác Khoa mãi đến 1999 mới đem thơ mình ra chỉnh lí, nên có sửa bài Hà Nội viết năm 1969, và đưa thêm "Phủ Tây Hồ" vào đó cho cập nhật mà thôi.

Nhìn từ xa một ngôi đình làng thờ Liễu Hạnh Công Chúa : khu vực Nam Xá ở phủ Lý Nhân

Một khu vực khá đặc biệt liên quan đến các con đường chạy xuyên các tỉnh vùng châu thổ sông Hồng, và những đoạn sông Hồng được gọi là "sông Châu Giang" hay "sông Sắt", là vùng xã Nam Xá và xã An Xá ngày xưa của phủ Lý Nhân (tỉnh Hà Nam).

Bây giờ, khu vực ấy là xã Nhân Nghĩa (và các xã lân cận) thuộc huyện Lý Nhân (sau một thời gian dài nhập vào tỉnh Hà Nam Ninh, thì sau đã trở về thành tỉnh Hà Nam như trước đây).

Tôi tính đi khảo sát ở vùng đó đã lâu, nhưng chưa thực hiện được. Từ vùng này mà sang Phủ Giày hay Phủ Nấp thì không bao xa. Lại có thể sang Thái Bình, vào Thanh Hóa, tới Nam Định hay sang Ninh Bình. 

Phủ Giày và Phủ Nấp dịp tháng Ba tiệc Mẫu năm 2017

Tin chính thức đã đi ở đây (28/3/2017). Tháng Ba tiệc Mẫu là tháng 3 âm lịch.

Phủ Giày Tiên Hương và Phủ Giày Vân Cát thì được biết đến rộng rãi từ lâu.

Còn Phủ Nấp, tức Phủ Quảng Nạp, hay Phủ Quảng Cung thì mới được biết đến từ khoảng 10 năm nay. Như một phát hiện của giới chuyên môn. Sau đó, phía cơ quan Bộ Văn hóa đã nhanh chóng công nhận (cũng là siêu tốc).

Trong thời gian hồ sơ của Việt Nam đi thế giới, người của Phủ Giày Tiên Hương và Phủ Nấp đã song hành cùng đoàn công tác của phía Việt Nam (đã đi entry ở đây, tháng 12/2016).

Tin nhanh 01/12/2016: về Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt

Tin chính thức của Cục Di sản.

Mẫu Liễu qua một đời nghiên cứu của học giả họ Dương

Góp phần tìm hiểu thêm về Phủ Dầy (bài Nguyễn Thị Yên, 2014)

Trước khi xem bài ở dưới, nên xem lại phát hiện quan trọng của học giả Nguyễn Thị Yên thời gian vừa qua trong nghiên cứu về Mẫu Liễu, đã giới thiệu trên blog này, rằng: bà Hoàng Thị Loan (thân mẫu của Hồ Chủ tịch) chính là một kiếp hóa thân của Mẫu Liễu.

Về với non Côi sông Vị

Đang trên đường đi.