Đầu năm Bính Ngọ đọc tiếp về hình tượng Ngựa

Đọc tiếp các bài về Ngựa.

Mở đầu là một bài vừa ra vào sáng Nguyên Đán (17/2/2026) của bạn Khánh Linh trên trang VnEx. Trong bài, bạn có dẫn một vài ý mình đã nói.

Về năm Ngọ 2026 - bài viết trên tạp chí Công Thương số Tết

Năm Bính Ngọ 2026 đang đến gần.

Trước thềm năm mới, tôi viết về một câu đồng dao. Bài trên Tạp chí Công Thương (cơ quan ngôn luận của Bộ Công Thương) số Tết, từ trang 96 đến trang 98.

Câu đồng dao giản dị mà kết nối đa chiều, tôi gọi là "lịch sử đa thanh". Bởi ta thấy thấp thoáng bóng ngựa sắt Thánh Gióng, lại thấy vó ngựa của vua Lê Lợi, hay đoàn tuấn mã của vua Quang Trung. Đặc biệt, tôi dành cho một chút, giúp ta nhớ về Đàng Trên với vua Mạc Kính Khoan - người vẫn xưng đế tại vương quốc Nam Việt (kinh đô Cao Bình) lúc bấy giờ.

Sử quan của tôi là có 3 Đàng, gồm Đàng Trên - Đàng Ngoài - Đàng Trong. Không phải chỉ có Đàng Ngoai và Đàng Trong như quan niệm thường thấy xưa nay.

Năm ngựa 2026, luận giải về chi "Ngọ" của học giả Nguyễn Cung Thông ("Ngọ" là kí âm "Ngựa" của tiếng Việt cổ)

Nguyễn Cung Thông là một học giả đặc biệt hiện đang cư trú ở hải ngoại. Ông có tình yêu mãnh liệt với tiếng mẹ đẻ, được biết đến nhiều năm nay về loạt bài luận giải nguồn gốc Việt cổ của hệ thống 12 con giáp.

Tôi đã đọc ông từ đầu thập niên 1990, lúc còn học đại học, với những tập san hiếm hoi về tư tưởng và cổ sử Việt Nam. Các tập san thú vị ấy, hồi đó, chúng tôi tìm được ở hiệu sách cũ (một hiệu sách cũ ở đầu đường Bà Triệu, nay không thấy còn nữa). 

Tôi gặp trực tiếp Nguyễn Cung Thông và nghe ông trình bày học thuật lần đầu tiên năm 2008 tại hội thảo quốc tế Việt Nam học - tổ chức tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Mĩ Đình), trong Tiểu ban về văn hóa (người điều hành Tiểu ban lúc đó là thầy Ngô Đức Thịnh). 

Trên Giao Blog luôn cập nhật các công bố mới của ông về tiếng Việt, ví dụ ở đây hay ở đây.

Một kỉ niệm đặc biệt là cuối năm 2019, kỉ niệm 100 năm chữ quốc ngữ (1919-2019), chúng tôi đã cùng tụ về một hội thảo tại Đà Nẵng. Nhóm các anh Bùi Văn Tiếng - Trần Đức Anh Sơn - Thân Hà Thống Nhất (Tao Đàn thư quán) là chủ nhà, chúng tôi đến từ bốn phương (anh Nguyễn Cung Thông anh Trần Quốc Anh và rất nhiều người từ hải ngoại; tôi và hậu duệ của cụ Nguyễn Văn Vĩnh từ Hà Nội; ông Nguyễn Q. Thắng từ Sài Gòn, một số lưu học sinh từ Trung Quốc và Nhật Bản,...). Xem lại tin năm 2019 ở đây.

Năm ngựa 2026, luận giải về chi "Ngọ" của học giả Đinh Văn Tuấn ("Ngọ" trước thời Hán chỉ con hươu !)

Người bình thường vẫn đinh ninh: "Ngọ" từ khởi thủy đã gắn với "ngựa".

Nhưng từ góc nhìn học thuật, hóa ra, không phải vậy.

Theo khảo cứu của bác Đinh Văn Tuấn thì, thời xa xưa, trước thời Hán, thì "Ngọ" lại chỉ "hươu" (lộc), mà chưa phải "ngựa"(mã). Tức là, từ Hán trở về sau này, "Ngọ" mới chỉ "ngựa" !

Nhắc lại cho rõ, theo học giả Đinh Văn Tuấn: thời xa xưa, có chữ "Ngọ" trong 12 chi để tính thời gian, nhưng đầu tiên "Ngọ" có nghĩa là "con hươu". Rồi sau đó, phải tới thời Hán, "Ngọ" mới được gán cho nghĩa mới là "ngựa".

Học giả Đinh Văn Tuấn thì khẳng định rõ: hệ thống 12 chi (12 con giáp) được hình thành có lớp lang, từ từ, qua một trường kì lịch sử với bao nhiêu di vật di chỉ còn thấy được tại Trung Quốc. Các nước xung quanh, trong đó có Việt Nam thì tiếp nhận ảnh hưởng hệ thống 12 chi này. 

Chúc mừng năm mới 2026

Năm Bính Ngọ đang đến.

Kính chúc mọi người mọi nhà một năm mới an khang, thịnh vượng !

Năm Rắn 2025 : Cung chúc tân niên

Những giây phút đầu tiên của năm mới, năm Ất Tị 2025.

Cung chúc tân niên !

Kính chúc mọi người sức khỏe, may mắn và nhiều thành tựu !

Năm Tị (2025) lan man về Rắn

 Sưu tập dần từ nhiều nguồn khác nhau.

Năm Rồng 2024 : Cung chúc tân niên

Những giây phút đầu tiên của năm mới, năm 2024 - năm Giáp Thìn ở Việt Nam, năm Lệnh Hòa 6 ở Nhật Bản.

Cung chúc tân niên !

Phong trào tạo linh vật vào dịp Tết Nguyên Đán ở Việt Nam - ấn tượng từ năm Mão 2023

Đầu thế kỉ 21 ở Việt Nam, dần dần xuât hiện phong trào tạo linh vật vào mỗi dịp Tết Nguyên Đán. Đã qua nhiều năm, nhưng ấn tượng nhất là bắt đầu vào năm Quỹ Mão 2023.

Hiện thực ở các địa phương làm linh vật vào dịp đầu năm 2023 cho cảm nhận như vậy.

Hiện thực ở các địa phương cũng vô tình làm nổi rõ cuộc tranh luận năm Mão là "năm Mèo" (Việt Nam) và cũng là "năm Thỏ" (Trung Quốc, Nhật Bản, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc, Đài Loan). Có thể thấy mạch vấn đề này trên Giao Blog, ở đây và ở đây.

Năm Mão gắn với Mèo đã cho thấy sự độc đáo của Việt Nam trong thế giới Đông Á. Chỉ có Việt Nam trong các nước Đông Á thì mới dùng hình ảnh Mèo để diễn tả chi Mão. Đại khái vậy. 

Ở đây là hiện thực từ các địa phương tại Việt Nam (các địa phương tạo linh vật) và các cơ quan quốc gia - quốc tế (các bộ tem hay văn hóa phẩm được các quốc gia hay các cơ quan quốc tế phát hành).

Chúc mừng năm mới 2023 (Quí Mão)

Năm Mão 2023, ngày 1 tháng 1 dương lịch.

Cùng năm Mão, tại Việt Nam là hình ảnh con mèo (Mèo), còn các nước Đông Á khác (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Bắc Triều Tiên, Đài Loan) thì là hình ảnh con thỏ (Thỏ).

Nhiều nước là Thỏ, còn Việt Nam ta từ khoảng thế kỉ 17 trở lại đây là Mèo. Có thể đọc lí giải của các học giả, ở đây. Đúng một vòng địa chi, tức đúng 12 năm trước, tôi đã trả lời phỏng vấn của VTV4 về vấn để Mèo/Thỏ này.

Chúc mừng năm mới 2022

Năm mới 2022, năm Nhâm Dần, với con giáp Hổ, được kì vọng là có sức gầm vang đánh bạt covid, mang đến sự bình an cho toàn nhân loại.