Về năm Ngọ 2026 - bài viết trên tạp chí Công Thương số Tết

Năm Bính Ngọ 2026 đang đến gần.

Trước thềm năm mới, tôi viết về một câu đồng dao. Bài trên Tạp chí Công Thương (cơ quan ngôn luận của Bộ Công Thương) số Tết, từ trang 96 đến trang 98.

Câu đồng dao giản dị mà kết nối đa chiều, tôi gọi là "lịch sử đa thanh". Bởi ta thấy thấp thoáng bóng ngựa sắt Thánh Gióng, lại thấy vó ngựa của vua Lê Lợi, hay đoàn tuấn mã của vua Quang Trung. Đặc biệt, tôi dành cho một chút, giúp ta nhớ về Đàng Trên với vua Mạc Kính Khoan - người vẫn xưng đế tại vương quốc Nam Việt (kinh đô Cao Bình) lúc bấy giờ.

Sử quan của tôi là có 3 Đàng, gồm Đàng Trên - Đàng Ngoài - Đàng Trong. Không phải chỉ có Đàng Ngoai và Đàng Trong như quan niệm thường thấy xưa nay.

Năm ngựa 2026, luận giải về chi "Ngọ" của học giả Nguyễn Cung Thông ("Ngọ" là kí âm "Ngựa" của tiếng Việt cổ)

Nguyễn Cung Thông là một học giả đặc biệt hiện đang cư trú ở hải ngoại. Ông có tình yêu mãnh liệt với tiếng mẹ đẻ, được biết đến nhiều năm nay về loạt bài luận giải nguồn gốc Việt cổ của hệ thống 12 con giáp.

Tôi đã đọc ông từ đầu thập niên 1990, lúc còn học đại học, với những tập san hiếm hoi về tư tưởng và cổ sử Việt Nam. Các tập san thú vị ấy, hồi đó, chúng tôi tìm được ở hiệu sách cũ (một hiệu sách cũ ở đầu đường Bà Triệu, nay không thấy còn nữa). 

Tôi gặp trực tiếp Nguyễn Cung Thông và nghe ông trình bày học thuật lần đầu tiên năm 2008 tại hội thảo quốc tế Việt Nam học - tổ chức tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Mĩ Đình), trong Tiểu ban về văn hóa (người điều hành Tiểu ban lúc đó là thầy Ngô Đức Thịnh). 

Trên Giao Blog luôn cập nhật các công bố mới của ông về tiếng Việt, ví dụ ở đây hay ở đây.

Một kỉ niệm đặc biệt là cuối năm 2019, kỉ niệm 100 năm chữ quốc ngữ (1919-2019), chúng tôi đã cùng tụ về một hội thảo tại Đà Nẵng. Nhóm các anh Bùi Văn Tiếng - Trần Đức Anh Sơn - Thân Hà Thống Nhất (Tao Đàn thư quán) là chủ nhà, chúng tôi đến từ bốn phương (anh Nguyễn Cung Thông anh Trần Quốc Anh và rất nhiều người từ hải ngoại; tôi và hậu duệ của cụ Nguyễn Văn Vĩnh từ Hà Nội; ông Nguyễn Q. Thắng từ Sài Gòn, một số lưu học sinh từ Trung Quốc và Nhật Bản,...). Xem lại tin năm 2019 ở đây.

Năm ngựa 2026, luận giải về chi "Ngọ" của học giả Đinh Văn Tuấn ("Ngọ" trước thời Hán chỉ con hươu !)

Người bình thường vẫn đinh ninh: "Ngọ" từ khởi thủy đã gắn với "ngựa".

Nhưng từ góc nhìn học thuật, hóa ra, không phải vậy.

Theo khảo cứu của bác Đinh Văn Tuấn thì, thời xa xưa, trước thời Hán, thì "Ngọ" lại chỉ "hươu" (lộc), mà chưa phải "ngựa"(mã). Tức là, từ Hán trở về sau này, "Ngọ" mới chỉ "ngựa" !

Nhắc lại cho rõ, theo học giả Đinh Văn Tuấn: thời xa xưa, có chữ "Ngọ" trong 12 chi để tính thời gian, nhưng đầu tiên "Ngọ" có nghĩa là "con hươu". Rồi sau đó, phải tới thời Hán, "Ngọ" mới được gán cho nghĩa mới là "ngựa".

Học giả Đinh Văn Tuấn thì khẳng định rõ: hệ thống 12 chi (12 con giáp) được hình thành có lớp lang, từ từ, qua một trường kì lịch sử với bao nhiêu di vật di chỉ còn thấy được tại Trung Quốc. Các nước xung quanh, trong đó có Việt Nam thì tiếp nhận ảnh hưởng hệ thống 12 chi này. 

Năm Rắn 2025 : Cung chúc tân niên

Những giây phút đầu tiên của năm mới, năm Ất Tị 2025.

Cung chúc tân niên !

Kính chúc mọi người sức khỏe, may mắn và nhiều thành tựu !

Năm Tị (2025) lan man về Rắn

 Sưu tập dần từ nhiều nguồn khác nhau.

Câu chuyện phong tục tập quán : việc cúng bằng gà mái (nhân câu hỏi của Ngô Bảo Châu)

Trong dịp Tết Nguyên Đán Quý Mão 2023, học giả Ngô Bảo Châu đưa hai câu hỏi sau trên Fb của anh, mà một câu có liên quan đến việc cúng bằng gà mái.

Bác Châu vốn chơi Fb từ lâu. Rồi một dạo, bác ấy bỏ ngang Fb, không hoạt động gì nữa. Thiên hạ bàn tán là bác ấy đã bỏ chơi Fb để tránh phiền toái không đáng có. Thế rồi, bẵng đi, bác lại trở lại. Không rõ là bác trở lại từ khi nào, nhưng năm 2019 thì tôi có điểm tin một chút ở đây.

Vừa rồi, tháng 1 năm 2023, nguyên văn, bác Châu viết:

Khai bút ngày 2/2/2022 (nhằm mùng 2 Tết năm Nhâm Dần)

Bản thảo đầu tiên được hoàn thành và đã gửi ngay sáng sớm nay, lúc hạ bút dòng cuối cùng, rồi mới bất giác thấy một hàng số đẹp đến giật mình:

"Ngày 2 tháng 2 năm 2022".

Một ngày thật đáng ghi nhớ. Tính theo can chi, thì là ngày Bính Tuất, tháng Nhâm Dần, năm Nhâm Dần. Tạm lưu tờ lịch từ trang lịch Việt Nam của chuyên gia lịch học Hồ tiên sinh:

Chúc mừng năm mới 2022

Năm mới 2022, năm Nhâm Dần, với con giáp Hổ, được kì vọng là có sức gầm vang đánh bạt covid, mang đến sự bình an cho toàn nhân loại.

Chúc mừng năm mới 2021

Năm Sửu, tức năm Con Trâu.

Những ngày cuối cùng của năm cũ, tức năm 2020, chúng tôi du lãng ở vùng Vị Xuyên (Hà Giang). Gặp rất nhiều Trâu (có trâu đang ở trên cánh đồng, có trâu đi lang thang trong thung lũng chiều đông, có trâu bị cột trong chuồng để chuẩn bị cho lễ cấp sắc của người Dao,...)

Trở lại chuyện Mão là "con thỏ" hay "con mèo" có trước (bài Đinh Văn Tuấn)

Mình đã tham gia thảo luận từ hồi năm 2010 gì đó, tức là khoảng 10 năm về trước. Thảo luận đó có thấy chiếu trên VTV4 cho người Việt ở hải ngoại (thực tế là sau đó thì có một người đã xem tivi mà báo thôi, chứ bản thân mình thì chưa từng xem).

Lúc nói chuyện thì mình vẫn phải dựa vào Từ điển Việt Bồ La của nhóm cụ Đắc Lộ làm một căn cứ gốc. Đại khái thế.

Tình cảnh nhân loại trước đại dịch bệnh : sau đổ lỗi nhau về âm mưu, là sự thấu hiểu và nỗ lực chung

Dần dần, vào cuối tháng 3 năm 2020, lúc đại dịch Cô Vy bùng phát với tốc độ khủng khiếp ở châu Âu và nước Mĩ, thì thế giới phải cùng trầm tĩnh lại. Các bên ít đổ lỗi lẫn nhau về những âm mưu này nọ, chuyển sang không khí cùng thấu hiểu và cùng nỗ lực.

Năm Chuột, khéo loay hoay mà làm vỡ toang cái bình quí, ông giáo ạ !

Ném chuột nhưng không làm vỡ bình có nguồn gốc từ thành ngữ cổ của Trung Quốc, là Đầu thử kị khí 投鼠忌器 (ném chuột mà sợ hỏng đồ vật; ném chuột thì cần tránh ném vỡ cả đồ vật).

Năm 2019, tiếng Việt hiện đại xuất hiện phong trào sử dụng thành ngữ mới "toang rồi ông giáo ạ !". Không biết từ nguồn nào đầu tiên, nhưng trẻ già trai gái nước Việt đã nói thành quen miệng rồi.

Tự nhiên, một hôm hồi mùa thu 2019, ở chỗ ngã tư đợi đèn xanh ở Hà Nội, có một chú bé chắc tầm 15 - 16 gì đó buột miệng: "toang rồi ông giáo ạ" ! Một pha thú vị, tiếc là chỉ kịp nhìn loáng một cái thì chú đã vụt đi rồi !

Năm 2020 này, thì lại chính là năm Chuột - chữ Hán là Canh Tí.

Ở chỗ dừng lại thảnh thơi ngắm xuân, mà bất giác, buột miệng: Khéo mà loay hoay, lại làm vỡ toang cái bình quí đó, ông giáo ạ.