Vết đạn ở Cửa Bắc thành Hà Nội và viên đá ở "mả quan Năm" cạnh đường Cầu Giấy : từ 1882, gắn với trận đánh Hoàng Diệu - Henri Riviere

Năm 2026 này, mỗi lần đi qua Cửa Bắc, tôi vẫn ngước nhìn lên vết đạn. Đôi khi còn dừng lại chụp tấm ảnh làm kỉ niệm.

1. Vết đạn ấy lưu tại đó, suốt từ năm 1882 ! Chính xác là ngày 26 tháng 4 năm 1882. Tính đến nay đã gần 150 năm rồi.

Đại khái tình hình như trong đoạn trình bày dưới đây (có chỗ đánh máy nhầm thành "1982" - mà đoạn sách ấy là được in năm 1932).

2. Sau chiến cuộc này, một thời gian, năm 1883, ông Henri bị quân Cờ Đen Lưu Vĩnh Phúc hạ tại Cầu Giấy. Lính Cờ Đen bày bình khá hay và hạ Henri rất nhanh !

Mộ của ông Henri được quân đội Pháp cho lập ngay tại Cầu Giấy, chính quyền bảo hộ thường làm lễ kỉ niệm vào ngày 19 tháng 5.

Cái mộ ông Henri ấy được dân khu Cầu Giấy quen gọi là "mả quan Năm". Bây giờ, hàng ngày, đi qua, tôi vẫn thấy phiến đá của ngôi mộ ấy. Nhưng thật ra, từ khoảng năm 1982 (khá thú vị là trùng năm đánh máy nhầm của sách in năm 1932) thì gia đình bên Pháp của ông đã mang hài cốt của ông về Pháp rồi, chỉ còn lại cái khung mộ và tấm đá rất đẹp đó. Những năm 2010s, tôi đi phỏng vấn, nhân dân khu vực đó kể với tôi như vậy.

Thật ra, ông Henri là "quan Tư thủy quân". Chắc sau khi ông tử trận thì được chính quyền tặng cho bậc "quan Năm".

Sử liệu quanh ta : mộ đá của Quan Năm bị Cờ Đen hạ ngày 19/5/1883

Đó là trận chiến Cầu Giấy danh tiếng. 

Cầu Giấy ngày nay thì sấm uất, nhưng mấy chục năm về trước thì quê mùa và hoang vắng lắm. Nhắc đến Cầu Giấy là nghĩ ngay ra cảnh làng xóm nhà quê với đống rạ, con trâu, ruộng lúa. Hồi ngày xưa, trường học ở Hà Nội cho học sinh đi cắm trại ở công viên Thủ Lệ, tức là cửa ngõ vào Cầu Giầy, mà đã tưởng là đi xa lắc xa lơ tận Sapa (xem lại kí ức của người Hà Nội đã sống những năm tháng ấy, ở đây).

Đúng cái địa bàn Cầu Giấy ấy. Đúng ngày 19/5 năm 1883, Quan Năm (Henri Laurent RIVIÈRE) của Pháp đã bị quân mai phục của tướng cờ đen Lưu Vĩnh Phúc bắn hạ tại Cầu Giấy. 

Người Pháp sau này đã xây mộ Quan Năm ở chính khu vực Cầu Giấy.

Đến ngày 11/5 năm nay, tức năm 2020, ngôi mộ ấy vẫn còn. 

Nhìn lên Ba Bể : xã Hà Hiệu và hậu duệ của những tướng quân Cờ Đen

Đã tính đi du lãng dài ngày ở vùng Ba Bể từ khá lâu, mà đến nay vẫn chưa thực hiện được (xem lại ở đây, hồi năm 2015).

Một khu vực chúng tôi sẽ qua là xã Hà Hiệu.

Lướt nhanh một ít từ tư liệu của bạn Nông Văn Kim và của cụ Ô Phúc Bình (cụ là bố vợ của nhà thơ Dương Thuấn; năm nay đã 92 tuổi nhưng vẫn chơi Facebook hàng ngày).