"Hàng lối đã ngay ngắn" sau "sắp xếp lại giang sơn" (tin tức của ngày cuối cùng 30/6/2025)

Tin tức từ các nơi vào ngày cuối cùng của hành chính cấp "quận/huyện".

Đại khái về cuộc đại cải cách hành chính 2024-2025 lần này, có thể thấy mấy điểm sau:

- Một cuộc cải cách qui mô chưa từng có tại Việt Nam sau năm 1945. Cấp tỉnh được rút gọn về mức hơn 30 đơn vị (tỉnh/thành) là sánh ngang với thập niên 1830, tức cách nay khoảng 2 thế kỉ, ở cải cách hành chính thời Minh Mạng (lúc đó cũng hơn 30 tỉnh). Giao Blog đã nhắc cụ thể về điểm này, ở đây.

- Lần đầu tiên sau hàng ngàn năm, cấp hành chính "huyện" (huyện/quận) được xóa bỏ về mặt hành chính (xóa tên, xóa bộ máy).

- Nhưng về thực chất, theo tôi, chính là "xóa xã, chia nhỏ huyện". Tức là về mặt thực chất, "xã" còn tên nhưng không còn bộ máy, "huyện" mất tên nhưng bộ máy được chuyển về xã.

- Hiện nay, sau khi sắp xếp, hành chính địa phương ở Việt Nam còn 2 cấp: tỉnh (thành) - xã (phường). Một cấp hành chính trung gian bị xóa bỏ, và do cấp "xã" (tên gọi cấp) vẫn còn, nên người ta vẫn luyến tiếc "huyện", vẫn chưa thấy quen quen với một kiểu hành chính gọi là "xã" nhưng thực chất là "huyện" được thu nhỏ !

Giao Blog từng nêu ý kiến: cấp "xã" có thể chuyển tên thành "hương". Tức 2 cấp hành chính địa phương sẽ là: tỉnh - hương. 

Cải cách hành chính 2025 : đất nước thu gọn số lượng tỉnh còn hơn 30 và lịch sử lặp lại (1830s, 1975, 2025)

Thời Minh Mệnh nhà Nguyễn, vào thập niên 1830, từng có bộ khung hơn 30 tỉnh (đúng là 31 tỉnh).

Sau nhiều lần thay đổi, bộ khung triển nở thành hơn 60 tỉnh. Tức coi như gấp đôi.

Sau khoảng 200 năm, tính từ thập niên 1830, bộ khung lại rút gọn thành hơn 30 tỉnh (đúng là 34 tỉnh/thành).

Thật ra, sau tháng 4 năm 1975, khi Việt Nam thống nhất hai miền Nam Bắc, cũng có gần 40 tỉnh thôi (xem bản đồ in tháng 4 năm 1976 ở bổ sung).

Thời Minh Mệnh, các bộ sử của triều Lê mạt (Lê Trịnh) bị cấm tàng trữ hay đốt bỏ

Đại khái trong bộ Minh Mệnh chính yếu (một bộ sách giá trị của truyền Nguyễn) có ghi rõ như dưới đây.

Các triều đại quân chủ của Đại Việt cơ bản là hành xử như vậy cả.

Về mặt di sản tư liệu, theo cách nhìn của người ở thế kỉ XXI, thì như là phá hoại di sản.

Nhưng thời quân chủ là như vậy. 

Ấn vàng “Sắc mệnh chi bảo” - đúc mới năm Minh Mệnh 8 (1827)

Bài trên website của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 1. Đoạn mở đầu thì thật vẫn quan ngại, là thế này:

"Theo các kết quả nghiên cứu, ấn Sắc mệnh chi bảo có từ triều Trần được làm bằng chất liệu gỗ (trong đợt khai quật di tích Hoàng thành Thăng Long đã phát hiện ấn cùng loại bằng gỗ trên mặt có khắc Sắc mệnh chi bảo). Đây là ấn của vua Trần Thái Tông (1225-1258) dùng để ban bố mệnh lệnh, sắc chỉ trong giai đoạn những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược Đại Việt lần thứ nhất (1258)."

Hóa ra mảnh gỗ mới tìm được ở Hoàng thành Thăng Long gần đây, thật sự là cái ấn "Sắc mệnh chi bảo" đầu tiên của Đại Việt chăng ?

Vậy là "Sắc mệnh chi bảo" đã có từ năm 1258 dưới triều Trần rồi !

Nghe hơi có màu sắc hạt lúa Thành Dền, vốn có thuyết mạnh là giống lúa thời các Vua Hùng với chàng Lang Liêu danh tiếng ! Nhưng đi làm "căn cứ" khoa học, thì rút cục: giống lúa Khang Dân có gốc Trung Quốc, tức đời hiện đại mới tinh ! Vụ thành Dền thì trên Giao Blog, xem lại ở đây, gắn với tên tuổi của học giả Lâm Mỹ Dung.

Phạm Đình Hổ từ chối chức Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (bài Nguyễn Thu Hoài)

Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội là chức qui đổi tạm vậy.

Toàn văn ở dưới là của bạn Nguyễn Thu Hoài.

Về tính cách "vũ trung tùy bút" của Phạm Đình Hổ, gần đây, khi nối được mạch từ đời Lê Trung hưng xuống Lê mạt, rồi đầu Nguyễn, tôi đã biết nguồn của nó chính là Vũ Thạnh. Xem bài ấy ở đây.