Tôi đọc Trương Tú Dân từ hơn 30 năm trước. Ông là một chuyên gia hàng đầu của Trung Quốc về thư tịch quan hệ Việt - Trung.
1. Lần này, về cuốn "Giao Châu kí" của Lưu Hân Kì, thì năm 1966, học giả Trần Văn Giáp đã kết hợp khảo sát tại Việt Nam của ông và giới thiệu một kết quả nghiên cứu của Trương Tú Dân tại Trung Quốc, đại khái cho rằng, tài liệu đó là một ngụy thư (sách giả mạo). Xem lại ở đây.
Trích từ Tống sử (bộ sử nhà Tống được nhà Nguyên biên soạn trên cơ sở tư liệu nhà Tống để lại).
Đại khái là trước và sau năm 1000.
Cụ thể thì là năm Đoản Củng (989), năm Thuần Hóa 1 (990), và Thuần Hóa 2 (991), rồi Hòa Bình 4 (1001), Cảnh Đức 1 (1004),...Lê Hoàn mất năm Cảnh Đức 3 (1006).
Ấn tượng là hình ảnh Lê Hoàn bị chột một mắt.
1. Lê Hoàn ở trong nước là hoàng đế. Vệ quân của ông đều có thích chữ "Thiên tử quân" (quân nhà trời) vào trán. Ở kinh đô Hoa Lư lúc ấy khí trời mát mẻ (tháng 11 âm lịch vẫn mặc áo mỏng và phe phẩy quạt). Có một số nhà buôn lớn người Tống có mặt ở Hoa Lư từ lúc đó, có vẻ được Lê Hoàn ưu đãi nên nắm rõ tình hình Lê Hoàn hơn cả sứ thần nhà Tống (nhiều khi sứ thần nhà Tống không biết rõ và bịa chuyện: Lê Hoàn vẫn sống mà tâu về triều đình là Hoàn đã chết ! Triều đình nhà Tống sau xử phạt nhóm sử giả thiên thối ấy).
Lụa ở Giao Chỉ lúc ấy rất sẵn. Khi gửi sứ giả sang Tống, ông cho sứ giả mang sang tới một vạn tấm lụa để cống.
Còn trong bang giao Việt - Trung thời bây giờ, thiên triều chỉ phong ông là "Giao Chỉ quận vương", rồi "Nam Bình vương". Sau khi Lê Hoàn từ trần, con là Long Đĩnh lên ngôi thì có cử sứ giả vào công nhà Tống, nhà Tống truy tặng Lê Hoàn là "Nam Việt vương".
2. Miêu tả của sứ giả phương Bắc khi tới đất Giao Chỉ thường có ý "dìm hàng", nên sẵn sàng dùng các từ: hời hợt, tàn nhẫn, hung ác, ngạo mạn,...dành cho người. Cũng sẵn sàng dùng các từ thô lậu, yếu ớt,...dành cho đồ vật hay vũ khí của phía Lê Hoàn !
Nhưng có điểm thú vị là qua miêu tả ấy, ta gián tiếp nhận ra được khí chất dũng mãnh của Lê Hoàn. Ông đi chân đất và xuống nước đâm cá. Ông tự hát khi tiệc vui. Ông từng có ý đãi sứ giả nhà Tống món thịt rắn (con rắn rất dài). Ông cũng sai mang cọp đến sứ quán để cho sứ giả nhà Tống ngắm chơi !
Ông chột một mắt, nhưng ông không sợ bố con thằng nào. Đến là ông đánh thua hết.
3. Cơ bản nhất là Lê Hoàn không sợ vua Tống ! Bài "thần phục giả vờ, độc lập thực chất" rất rõ.
Sau này, Lý Công Uẩn cũng được nhà Tống phong là "Giao Chỉ quận vương", rồi "Nam Bình vương". Lúc Lý Công Uẩn mất, nhà Tống cũng truy tặng "Nam Việt vương" !
Đời sau, các triều đại quân chủ ở ta hay dùng chữ "Nam Việt" (rồi có lúc đảo lại thành Việt Nam).
Bản dịch tiếng Việt ở dưới là của học giả Cao Tự Thanh.
Lúc bấy giờ nhà Tống bị mất quyền kiểm soát Hoa Bắc, nên phải lùi về phương Nam. Quen gọi là Nam Tống.
Nhà Nam Tống đóng đô ở Lâm An (tức khu vực Hàng Châu ngày nay).
Để thay thế con đường tơ lụa trên lục địa trước đó (kết nối Trung Á và châu Âu) đã bị các thế lực ở phía Bắc gây khó dễ, nhà Nam Tống quyết định mở con đường tơ lụa trên đại dương.
Nhà Nam Tống phát triển nghề đóng tàu biển và nghề buôn trên biến.
Có một con tàu buôn vừa xuất bến Nam Tống để chuẩn bị ra khơi thì bị đắm. Cả con tàu chất đầy hàng hóa đã chìm toàn bộ xuống biển.
Đến cuối thể kỉ 20, người ta mới phát hiện ra những con tàu này. Rồi đến tận đầu thế kỉ 21, người ta mới trục vớt thành công con tàu lên. Nhiều kho báu chứa trong tàu mới được khám phá.
Chính xác về niên đại thì là: con tàu được phát hiện một cách vô tình vào năm 1987 (khi chiến tranh lạnh sắp kết thúc, Trung Quốc bắt đầu mở cửa), đến năm 2007 thì con tàu mới được vớt lên (vớt cả con tàu bằng kĩ thuật trục vớt đặc biệt). Bảo tàng con đường tơ lụa trên biển đã được thành lập từ hạt nhân là con tàu này.
Ý tưởng "một con đường một vành đai" hiện nay có được gợi ý từ công việc phát hiện và trục vớt con tàu.