Lễ hội Đà Quận 2026 trên quê hương Cao Bằng - thông tin và ghi chú lại cho rõ về chuông lớn chùa Đà Quận

Nhìn lên quê hương Cao Bằng có chùa Đà Quận.

Đà Quận là gọi tắt "Đà quận công", tức là chỉ danh tướng Mạc Ngọc Liễn của vương triều Mạc (ở cả hai thời kì: nhà Mạc ở Thăng Long - Dương Kinh, nhà Mạc ở Cao Bằng). Sau này, ông được phong Đà Quốc công.

Chùa Đà Quận là ngôi chùa được trùng tu vào thời kì nhà Mạc lên đóng đô tại kinh đô Cao Bình (thuộc Cao Bằng). Hai chuông lớn của chùa Đà Quận (tên chữ là "Viên Minh tự") được đúc vào năm Càn Thống 19 (1611) thời trị bình của vua Mạc Kính Cung. Có hai chuông lớn đúc cùng phong cách nhưng chỉ có 1 chuông có khắc chữ Hán Nôm, còn 1 chuông thì không có văn tự.

Có thể đọc các nghiên cứu về chuông Đà Quận của tôi, từ rất nhiều năm về trước, ví dụ ở đây (năm 2016) hay ở đây.

Gần đây, chuông Đà Quận đã được công nhận là bảo vật quốc gia, đọc lại trên Giao Blog ở đây (tháng 12 năm 2016).

Hội chùa Đà Quận được duy trì lâu dài trong lịch sử. Gần đây, sau khi có bảo vật quốc gia được công nhận, lễ hội này tiếp tục được tỉnh Cao Bằng đẩy mạnh, như một nguồn lực lịch sử văn hóa cho phát triển văn hóa và du lịch địa phương.

"Từ điển Việt - Bồ - La" (1651) ấn bản mới 2022

Cuốn từ điển tiếng Việt danh tiếng gắn với tên tuổi của giáo sĩ Đắc Lộ (1593-1660) đã xuất bản lần đầu năm 1651 tại châu Âu. Chúng ta quen gọi là Từ điển Việt - Bồ - La. 

Tính ra, đến ngày hôm nay, Từ điển Việt - Bồ - La đã 370 tuổi ! Sang năm sau, năm 2023, thì cụ Đắc Lộ vào tuổi 430 !

Có thể hình dung đại khái như sau, theo mạch tư liệu trên Giao Blog: năm 1593 thì nhà Mạc rời bỏ đồng bằng cùng kinh đô Thăng Long mà thiên di lên vùng Thái Nguyên - Cao Bằng (xem lại ở đây và ở đây); năm 1611 thì chiếc chuông đồng cỡ lớn của chùa Viên Minh ở kinh đô Cao Bình của nhà Mạc thời kì Cao Bằng được đúc (xem ở đây và ở đây); năm 1627 thì có bức "công thư" của chúa Trịnh Tráng (xem ở đây); năm 1627 xuất phát từ Ma Cao rồi lần đầu tiên Đắc Lộ đặt chân lên đất Đàng Ngoài tại cửa Bạng (xem ở đây); trong những năm cuối thập niên 1620 và đầu thập niên 1630, cũng có lúc Đắc Lộ muốn lên Cao Bằng xem vương quốc của Chúa Khánh (nhà Mạc) nhưng luôn bị Lê Trịnh cản trở mà không toại nguyện (xem ở đây và ở đây); nét chữ viết vào thập niên 1630 tại Ma Cao của cha Đắc Lộ (xem ở đây).

Thế rồi, vào năm 1645, lúc phải rời bỏ An Nam vì bị trục xuất, nghĩ việc vĩnh viễn không bao giờ được quay trở lại nữa mà Đắc Lộ đã rất mực bùi ngùi (xem ở đây); đến đầu thâp niên 1650, lúc đã về châu Âu, cha Đắc Lộ cho xuất bản các ấn phẩm quan trọng về An Nam, trong đó có Từ điển Việt - Bồ - La (xem ở đây).