Vùng đất Giao Chỉ ở giai đoạn thú vị cuối tk II - tk III: cuối thời thuộc Hán, rồi Tam Quốc (thuộc vào Ngô), Tấn (có xen chút thuộc Ngụy)

Cuối thời Hán, tức muộn hơn thời của Hai Bà Trưng (Trưng Nữ vương, 40-43) một thời gian, có nhân vật Sĩ Nhiếp (137-226) sau này được người trong nước tôn làm Sĩ Vương, rồi Nam Giao học tổ.  

Các nội dung dưới đây, tôi đã viết tản mát ở một số chỗ. Bây giờ tỉa gọn cho dễ quan sát với bạn đọc phổ thông. Đồng thời, cũng ghi chép nhanh mang tính đối sánh khu vực, cũng là để dễ hình dung.

Đại khái sẽ đề cập đến các nhân vật thú vị của giai đoạn lịch sử này: 

- Sĩ Nhiếp (ở Giao Chỉ từ 187-226, tức 50 tuổi - 90 tuổi; luc đầu là quan nhà Đông Hán, rồi chuyển sang làm quan nhà Ngô); 

- Mâu Bác (Mâu Tử, vào Giao Chỉ khoảng năm 190); 

- Khương Tăng Hội (vào đất Ngô năm 247, mất tại đó năm 280); 

- Triệu Ẩu (vùng Thanh Hóa ngày nay, sinh năm 226, nổi lên chống Ngô khoảng năm 248 --- lúc ấy, vùng Giao Chỉ thuộc Ngô); 

- Himiko (vùng Nhật Bản, sinh khoảng năm 170, mất khoảng năm 247-248, trị vì nước Yamatai khoảng năm 188-248, đã gặp sứ giả của nhà Ngụy đến từ phía Triều Tiên tới --- sứ giả đi từ kinh đô nhà Ngụy, tới bán đảo Triều Tiên, rồi vượt biển sang Nhật).

Các nhân vật nữ xuất chúng được ghi nhận ở giai đoạn này: Triệu Ẩu (vùng Cửu Chân - Việt Nam ngày nay), Himiko (vùng Yamatai - Nhật Bản ngày nay).

1. Sĩ Nhiếp là quan nhà Hán và rất được lòng dân Giao Chỉ. Đại khái ta tính là cuối thế kỉ I và đầu thế kỉ II.

Sĩ Nhiếp là Nho sĩ truyền bá đạo Khổng Mạnh. Bên cạnh Sĩ Nhiếp là các đạo sĩ phương Bắc cao tay.

Thời Sĩ Nhiếp, Phật giáo Giao Chỉ phát triển. Có ông Mâu Bác từ phương Bắc theo nhóm Sĩ Nhiếp xuống An Nam, tị nạn, học Phật tại Giao Chỉ, rồi viết cuốn sách xuất sắc Lý học luận (nội dung cơ bản là tranh luận Đạo giáo hay Phật giáo là thức thời ở thời đại đó, câu trả lời của Mâu Bác là: Phật giáo).

2. Thế rồi, nhà Hán mất, Trung Quốc bước vào thời Tam Quốc - tức được chia ba nước: Ngụy (Tào Tháo) - Thục (Lưu Bị) - Ngô (Tôn Quyền).

Giao Chỉ thuộc vào Ngô. 

Cùng thời thì vùng Triều Tiên và Nhật Bản ngày nay thuộc Ngụy.

3. Sĩ Nhiếp thì rất mềm dẻo, đã cử con đi làm con tin ở triều đình nhà Ngô, để lại trở thành quan của Ngô (Ngô cho Sĩ Nhiếp chức tước cũ). Ông mất năm 226 ở tuổi 90. Sĩ Nhiếp ở Giao Chỉ tới gần nửa đời người, tới 40 năm (187-226).

4. Sau khi Sĩ Nhiếp mất (226), thì con ông ta đánh nhau với người được nhà Ngô cử xuống.

Rồi Giao Chỉ được cai trị bởi nhân lực nhà Ngô.

Nhà Ngô cơ bản để lại dấu ấn bạo ngược, tham lam. Mãi sau này, ta vẫn dùng chữ "Ngô" để chỉ thế lực phương Bắc: giặc Ngô, quân Ngô, bọn Ngô,...

5. Thời thuộc Ngô này (đại khái tính là thế kỉ III), ở An Nam có hai điểm đáng nhớ:

- Khương Tăng Hội (?-280) vào năm 247 (năm Xích Ô 10) đã từ Giao Chỉ thuộc Ngô đi kinh đô nhà Ngô (đất Kiến Nghiệp) để thuyết giảng về Phật giáo. Ông trước tác cuốn sách xuất sắc Lục độ tập kinh tại Kiến Nghiệp.

- Có câu chuyện về Triệu Ẩu ở miền núi Thanh Hóa ngày nay. Triệu Ẩu (sinh năm 226) thì không đáng kể gì so với Trưng Nữ Vương (trị vị các năm 40-43), cũng không so sánh được với nữ vương Himoko ở Nhật Bản (trị vì nước Yamatai khoảng năm 188-248). 

Câu chuyện về Triệu Ẩu được ghi muộn lại sau đó nhiều năm (thời Tấn mới được ghi lại), dạng như ghi chép lời đồn đại về một phụ nữ đã nổi lên chống nhà Ngô nhưng nhanh chóng bị tướng Ngô là Lục Dận dẹp yên.

6. Cùng thời với câu chuyện Khương Tăng Hội hay Triệu Ẩu liên quan đến Giao Chỉ thuộc Ngô lúc đó, thì ở Nhật Bản (ngày nay) đang giao hảo với nhà Ngụy và nổi lên nhân vật Himiko.

Về đại khái, Triệu Ẩu (Giao Chỉ) là ngang ngang với thời của Himiko (Nhật Bản).

Triệu Ẩu thì người thời thuộc Ngô nhưng được sử nhà Tấn (sau thời Ngô) ghi lại, tức ghi muộn lại. Hiện không rõ người nhà Tấn dựa theo tài liệu gì của nhà Ngô để chép về Triệu Ẩu (cũng chỉ có vài dòng ngắn mà thôi).

Himiko thì được sứ thần nhà Ngụy ghi chép (lúc ấy Ngụy cử sứ thần sang khu vực Nhật Bản ngày nay để sát tình hình). Các ghi chép trực tiếp lúc đó sau hình thành lên ghi chép Ngụy chí của sử quan nhà Ngụy. Rồi sau đó, cũng dưới thời Tấn, Trần Thọ mới sử dụng Ngụy chí đó để viết bộ Tam Quốc chí. Phần ghi về Himiko của Trần Thọ là dựa theo Ngụy chí - trở thành các quyển Ngụy chí Oa nhân truyện trong bộ Tam Quốc chí của Trần Thọ.

7. Rồi nhà Ngụy cũng lại cử quân đội xuống vùng Giao Chỉ, tính lấy vùng Giao Chỉ từ tay nhà Ngô. Có giao tranh.

8. Tiếp đến, có sự chuyển giao từ Ngụy sang Tấn. Vùng đất Giao Chỉ lại thuộc về nhà Tấn của Tư Mã Ý. Sau Tấn thì còn Giao Chỉ còn thuộc Tống, Tề, Lương !

Thời thuộc Tấn thì ngắn thôi nhưng có nhiều thứ thú vị, nhất là về Đạo giáo. 

Cũng có những nhân vật thú vị như:

- Lý Tiến và gia thế của ông,

- Đào Hoàng và uy tín của ông tại vùng Giao Chỉ.

Sẽ viết tiếp ở một dịp khác.

Bây giờ thì dán một ít trang tư liệu (trích từ bộ Việt sử tiêu án của nhà sử học họ Ngô - cách viết của ông khá thú vị).

Tháng 7 năm 2025,

Giao Blog

...

---