Nhân tài thế giới đang được hút về các đại học ở Hồng Kông : nhà vật lí xuất sắc Watanabe bỏ Todai về HKUST

Một nhà vật lí học xuất chúng ở Nhật, vào hạng đếm trong 10 đầu ngón tay ở chuyên ngành lí luận vật tính lượng tử toàn thế giới, là thầy Watanabe của Todai (Đại học Tokyo).

Sự kiện đáng chú ý đầu năm nay, 2026, thầy Watanade đang là Chuẩn Giáo sư Vật lí của Todai, mà bỏ Todai, về HKUST (Đại học Khoa học Kĩ thuật Hồng Kông).

Ở Hồng Kông có hai trường lớn, đang thu hút nhân tài toàn cầu là HKU (Đại học Hồng Kông) và HKUST. Như nhà toán học Ngô Bảo Châu cũng đã về đầu quân cho HKU mới đây.

Lí do căn bản để các học giả về với HKU và HKUST là lương rất cao, điều kiện làm việc (nghiên cứu và giảng dạy) rất tốt.

Bây giờ, tạm đi một ít tư liệu liên quan đến phòng nghiên cứu của Watanabe tại HKUST và tin tức chính thức của Nhật Bản về việc học giả này bỏ Todai mà đi sang Hương Cảng.

Watanabe hiện là Giáo sư Vật lí tại HKUST. Ông đánh giá cao các bước tiến vượt bậc về khoa học và giáo dục của Hồng Công nói riêng và Trung Quốc nói chung trong thời gian gần đây và hiện nay.

Có một bình luận đáng suy nghĩ là: "Đặc biệt, mình nghĩ trường hợp 渡辺悠樹 (Haruki Watanabe) đáng để đào sâu, bởi chỗ nó không chỉ là câu chuyện một nhà vật lí trẻ tuổi tài năng chuyển từ Todai sang HKUST, mà phản ánh một sự thay đổi rất lớn trong cấu trúc cạnh tranh khoa học ở Đông Á" !

Tư liệu cập nhật dần như mọi khi.

Tháng 9 năm 2026,

Giao Blog

---

私が東大から香港に移ったわけ　研究費と待遇に圧倒的な格差が生じている

日経サイエンス

2026年4月4日 11:00

多様な観点からニュースを考える

小島武仁さん他1名の投稿

物性理論の研究で知られる渡辺悠樹氏が、このほど東京大学准教授の職を辞し香港科技大学物理学科教授に就任した。「量子物性理論の中堅世代では世界でも10本指に入る」（オハイオ州立大学教授の押川正毅氏）と言われる渡辺氏が、今後の活躍の場を香港と定めた経緯からは、科学研究をめぐる状況が激変するなかで人材獲得に突き進む香港と、思うように動けない日本の状況が垣間見える。移籍直前の2月、渡辺氏に話を聞いた。

渡辺悠樹（わたなべ・はるき）　 香港科技大学物理学科教授。カリフォルニア大学バークレー校でPh.D.取得。マサチューセッツ工科大学研究員、東京大学准教授などをへて現職（撮影:的野弘路）。

——海外の大学に転出しようと思ったきっかけは何ですか。

東京大学の准教授に就任してから7年たち、そろそろ教授の道を考えたいと思っていました。ただ東大にはポストの空きがなく、京都大学など複数の国立大学に応募しつつ、海外にも目を向けました。香港科技大学は以前から出張で何度も訪れており、「いい話があったら教えて」と話してありました。日本でも面接に呼んでいただきましたが、香港から頂いた条件が圧倒的によかったので、移籍を決めました。

——具体的にはどんな条件ですか。

まず研究室を立ち上げるための資金として、最初の5年間に約1億円の研究費をオファーされました。東大では教授の場合、年間約200万円、初年度は準備資金としてさらに200万円を頂けますが、これでは全然足りません。私はこれまで科研費（国による競争的資金）に採択して頂いて、年平均で約500万円を得ていましたが、例えばポスドク研究員を雇おうとすると給与だけでも年額500〜800万円が必要で、断念せざるを得ませんでした。香港ではスタートアップ資金が年間2000万円になるので、私にとって初めてのポスドク採用を進めています。

給与も大幅に違いました。これまで准教授だったときは、年額で約1000万円でした。教授の場合、クロスアポイントメント（複数の機関で働くこと）の有無などにもよりますが、最高でも2000万円ほどでしょう。ただ日本では国立大学の教員を採用する際、給与の額を事前に伝えません。国が定めた俸給表はありますが、手当などが大学によって異なり、実際の金額は着任して給与が振り込まれるまでわからないのです。一方、香港では給与はもちろん、住居費の補助、健康保険、年金、引越し費用まで、すべてオファーの書類に明記されています。給与以外の部分も日本より格段に手厚く、総額でこれまでの3倍程度になりました。そうした待遇や諸条件の透明性も、移籍を決めた理由です。

——香港の政治的、経済的状況に対する不安はありませんか。

もちろん色々なことが起こるだろうと予想しています。香港の教授職はテニュア（終身雇用）ですが、定年前の2047年に、香港返還から50年目となります。現在は香港ではインターネットも自由に使えますし、街にも自由な雰囲気がありますが、今後どうなっていくかはわかりません。発言への取り締まりは始まっており、香港から出ていった人もいます。ただそれだけに、どんどん人を呼びこんで、世界一の研究環境を作ろうという強い動きも感じます。また、これまで米国に留学していた中国の最も優秀な学生たちが香港に来るようになり、レベルが急速に上がっています。そうした成長の中に身を置きたいと思いました。

人材を引き抜いたり引き抜かれたりするのは、国際的には当たり前の文化です。米国では、優秀な研究者が他大学から引き抜かれそうになると、もっとよい条件を出して引きとめることがよくあります。日本では大学が給与を決めることは事実上できませんし、国際競争で人材を獲得する仕組みになっていません。今回の移籍が、日本がそういう文化の中で世界と伍して発展していく契機になってくれたらと願っています。

（聞き手は編集部・古田彩）

詳細は3月25日発売の日経サイエンス2026年5月号に掲載

https://www.nikkei.com/article/DGXZQOSG2636B0W6A320C2000000/

...

Watanabe Group

Welcome to the Watanabe Group at the Hong Kong University of Science and Technology (HKUST). We are a theoretical condensed matter physics group led by Prof. Haruki Watanabe, based jointly in the Department of Physics and the HKUST Jockey Club Institute for Advanced Study.

Our research aims to uncover universal properties of quantum many-body systems from a symmetry perspective. The group was originally founded in February 2016 at the University of Tokyo and relocated to HKUST in March 2026.

For the official HKUST group website, please visit watanabegroup.hkust.edu.hk.

News & Highlights

• August 2026: Prof. Watanabe received the Frontiers of Science Award (International Congress of Basic Science).
• March 2026: Rintaro Masaoka received the Dean's Award, Graduate School of Engineering, University of Tokyo.
• March 2026: The group relocated from the University of Tokyo to HKUST.
• March 2026: Seishiro Ono received the Young Scientist Award (Division 4) of the Physical Society of Japan.
• September 2025: Prof. Watanabe received the Particle Physics Medal (Japan Particle and Nuclear Theory Forum).
• September 2025: Seishiro Ono joined the Institute for Solid State Physics, University of Tokyo, as Assistant Professor.
• May 2025: "Rigorous Lower Bound on Dynamical Exponents in Gapless Frustration-Free Systems" published in Physical Review X.
• April 2025: Prof. Watanabe received the Faculty of Engineering Best Teaching Award at the University of Tokyo.
• March 2025: Sena Watanabe received the Tanaka Shoji Award (Outstanding Master's Thesis in Applied Physics, University of Tokyo).
• October 2024: "Critical Spontaneous Breaking of U(1) Symmetry at Zero Temperature in One Dimension" published in Physical Review Letters and selected as Editors' Suggestion.
• April 2024: Prof. Watanabe received the Commendation for Science and Technology (Young Scientists Prize), Minister of Education, Japan.
• March 2023: Seishiro Ono received the Dean's Award, Graduate School of Engineering, University of Tokyo.
• September 2022: Prof. Watanabe received the New Horizons in Physics Prize from the Breakthrough Prize Foundation.

https://haruki-watanabe-hkust.github.io/group-site/en/index.html

...

渡辺研究室 / Watanabe Group

渡辺悠樹（香港科技大学 物理学系 教授／高等研究院 教授）の研究室ウェブサイト（日本語版）です。 私たちは量子多体系の多様な物理現象を統一的に理解するための理論研究を行っています。 当研究室は2016年2月に東京大学で発足し、2026年3月に香港科技大学へと移りました。

このサイトでは、日本の方向けに、研究室の紹介、出版した教科書のサポート、 大学院生募集の情報を掲載しています。

HKUST の official website（英語）はこちら。

最近のニュース

• 2026年8月：渡辺が Frontiers of Science Award（International Congress of Basic Science）を受賞しました。
• 2026年3月：政岡凜太郎さんが東京大学工学系研究科長賞を受賞しました。
• 2026年3月：研究室が東京大学から香港科技大学へと移りました。
• 2026年3月：小野清志郎さんが日本物理学会若手奨励賞（領域 4）を受賞しました。
• 2025年9月：渡辺が素粒子メダルを受賞しました。
• 2025年9月：小野清志郎さんが東京大学物性研究所の助教に着任されました。
• 2025年5月：フラストレーションフリー系の動的臨界指数の下限を示した論文が Physical Review X 誌に掲載されました。
• 2025年4月：渡辺が東京大学工学部 Best Teaching Awardを受賞しました。
• 2025年3月：渡邊瀬名さんが東京大学物理工学専攻田中昭二賞（物理工学優秀修士論文賞）を受賞しました。
• 2024年10月：絶対零度における連続 U(1) 対称性の自発的破れを議論した論文が Physical Review Letters 誌に掲載され、Editors' Suggestion にも選出されました。
• 2024年4月：渡辺が文部科学大臣表彰 若手科学者賞を受賞しました。
• 2023年3月：小野清志郎さんが東京大学工学系研究科長賞を受賞しました。
• 2022年9月：渡辺が Breakthrough Prize Foundation より New Horizons in Physics Prize を受賞しました。

https://haruki-watanabe-hkust.github.io/group-site/index.html

...

...

---

BỔ SUNG

1. Fb Sugoi ngày 1/9/2026

Sugoi

o͏p͏r͏o͏e͏s͏d͏t͏S͏n͏1͏4͏8͏f͏t͏l͏6͏f͏9͏a͏0͏i͏c͏2͏c͏2͏5͏i͏1͏4͏h͏0͏u͏u͏4͏9͏t͏ ͏2͏0͏0͏m͏g͏g͏2͏3͏h͏5͏h͏7͏g͏h͏0͏6͏u͏ờ͏0͏i͏t͏5͏ 

Phó GS - Yuki Watanabe không phải là một nghiên cứu sinh vô danh. Ông là nhà vật lý lý thuyết hàng đầu thế hệ 8x của Nhật, có bằng Tiến sĩ tại UC Berkeley, từng làm việc ở Yale và nghiên cứu cùng GS. Frank Wilczek (Nobel Vật lý). Trở thành Phó Giáo sư ĐH Tokyo (Todai) năm 30 tuổi, ông từng là niềm tự hào của nền vật lý trẻ Nhật Bản.

Thế nhưng, chính tinh hoa này lại từ bỏ Todai sang Hồng Kông vì không chịu nổi sự trì trệ của học thuật nước nhà. Trả lời báo Nikkei, ông phơi bày sự bứt phá khủng khiếp của Hồng Kông và Trung Quốc:

- Kinh phí không tiếc tay: Đến HKUST, ông nhận ngay 100 triệu Yên (~16 tỷ VNĐ)/5 năm, lập đội ngũ 9 người. Ở Todai, xin tiền nuôi 1 nghiên cứu sinh sau tiến sĩ cũng trầy trật.

- Đãi ngộ nhân tài trẻ: Nghiên cứu sinh tiến sĩ ở Hồng Kông nhận lương gần 65 triệu VNĐ/tháng, có học bổng chính phủ lên tới 1,2 tỷ VNĐ/năm để toàn tâm làm khoa học. Tại Nhật, phần lớn nghiên cứu sinh gần như làm không công và tự lo sinh kế.

- Cơ chế vận hành: Ở Todai, giáo sư tự ôm việc sổ sách đến lắp máy móc. Tại HKUST, đội ngũ hành chính lo trọn gói, siêu máy tính tối tân sẵn sàng để nhà khoa học chỉ tập trung chuyên môn.

Đáng sợ hơn tiền là dòng chảy chất xám. Hồng Kông tận dụng tiềm lực Trung Quốc, áp dụng công thức của Mỹ: Dùng đãi ngộ và cơ chế mở để hút cạn tinh hoa thế giới. Ngay cả GS. Ferenc Krausz (Nobel Vật lý 2023) cũng đã đầu quân về ĐH Hồng Kông (HKU).

Khi được hỏi về việc trở lại, GS. Watanabe thẳng thắn: "Hiện tại thì không. Nhật Bản giải quyết vấn đề quá chậm chạp." Ông cảnh tỉnh nền khoa học nước nhà:

"Nền tảng nghiên cứu của Nhật rất tuyệt vời, kỳ diệu ở chỗ thiếu thốn kinh phí và đãi ngộ mà vẫn tạo ra nhiều thành tựu. Nhưng khoảng cách về số bài báo, thứ hạng đại học lẫn thu nhập so với Hồng Kông, Singapore hay Trung Quốc đang bị bỏ xa chóng mặt."

Khi một cường quốc từng đứng đầu châu Á trở nên bảo thủ, họ không chỉ đứng yên — họ đang bị những đối thủ dám chi tiền và đổi mới vượt mặt trong chớp mắt.

Nguồn: Nihon Keizai Shimbun (Nikkei), admin H.M

https://www.facebook.com/sugoimedia/posts/pfbid02F1Ug5AYU513U1dSYKVYvyEWqkuQqKzhhmYCt6UeNcZJYK8an8SUEUoMcC2r7nXshl

...