Cập nhật dần các tư liệu chùa Keo theo kết quả khảo sát và nghiên cứu của học giả Đỗ Trác.
Mở đầu là tư liệu bia tam quan ngoài chùa Keo (Nam Định), có niên đại 1620s.
Các tư liệu khác được bổ sung ở dưới đó, dần dần.
Tháng 10 năm 2026,
Giao Blog
---
南無阿彌陀佛
天長府膠水縣行宮庄皂隸神光寺官員各仕娓大小等為李朝興造重修寺并刻碑序
常謂夫碑之序銘所以托當時之事實垂鏤銘於無窮歷觀天下寺舘橋梁莫不有之况今
神光皂隷庄在行宮真天下第一大名藍也。原自膠鄉發跡，恭惟，
聖德空路大法師方其尋師學道，則有技丹藥，術神仙，及其濟世澤民，則有奪神功，改天命。李朝為之療疾
壽命為之延長，賜以香油五十畝，祭田捌百千餘，故國家立廟以奉其祀,名曰神光，天下被其澤，人民受
其恩，每年差官祭祀，以奉鄉火。國家崇替，何莫由斯。奈彼黄河衝射，寺碑頹落下河，不知其幾星霜，必欲
集此善緣，非好善人不可。幸而本庄官員各仕娓鄧克綏字壽祿大小等，發此家財，重修興造，若上若下，
寳殿巍然，而後而前，佛堂煥尒，行廊有其制，關護秩其經，規模非舊規模，制度重新制度，奉迎
聖駕，儼若金仙，容顏廟貌有光，靈顯懇求愈應，上而王公敬信，下保民社平康，天錫九疇，人兼五福，祿是
遒，福是総，川至山增，人也秀，物也珎，俊千乂百，紫朱布滿公朝，車馬顯榮私第，功德如是，事業如是，皆是
神光靈應所致。不得不序之於碑，以頌其美，雖會昌之文，慈溪之碑不足以形容其萬一。凡有諸銘開陳于後。
銘曰，
壯哉膠邑，
寺號神光，
南居玉帯，
北有黄江，
西聯山嶽，
東鎭海滄，
挺出仙子，
藥療李皇，
賜以田畞，
祇奉油香，
奈時經弈，
凡幾星霜，
興此功德，
員賴宮庄，
重修宝座，
序列金剛，
英才挺出，
科第相望，
人民康泰，
國勢安强，
不得不頌，
愈乆愈芳，
碑屹山立，
地乆天長。
黎朝皇帝萬萬年神宗永祚十年歲在戊辰仲秋吉日。
賜戊辰科同進士出身首該清華奉天等道監察御史鈍夫鄧丕顯撰。
Nam mô A Di Đà Phật!
Các quan viên, bực sãi vãi, già trẻ lớn bé khắp huyện Giao Thủy, phủ Thiên Trường, cùng khắc bài tựa vào bia về việc hưng công trùng tu tôn tạo ngôi chùa có từ triều nhà Lý.
Thường nghe rằng:
Bia có tựa có minh, là để ghi chép sự thực một thời; khắc vào đá vào đồng, để lưu truyền muôn đời không nát. Xem khắp trong thiên hạ, từ chùa chiền, quán xá đến cầu cống, đền đài, chẳng nơi nào là không có bia; huống chi ở trang Hành Cung, nơi có chùa Thần Quang - một chốn danh lam bậc nhất trong thiên hạ này!
Kính duy:
Đức Thánh Không Lộ đại pháp sư, thuở trẻ tìm thầy học đạo, vốn có tài đan dược, phép thần tiên; đến khi cứu thế giúp dân, lại biết đoạt công thần, cải thiên mệnh.
Thuở triều Lý, Ngài từng chữa khỏi bệnh cho vua, khiến tuổi thọ rồng được kéo dài thêm; nên nhà vua ban cho năm mươi mẫu ruộng dầu nhang, cùng hơn tám trăm mẫu ruộng cúng tế. Nhà nước kính cẩn lập miếu để phụng thờ, đặt tên gọi là Thần Quang tự. Thiên hạ đều được thấm nhuần ơn trạch, nhân dân đều được hưởng thụ bình an. Hằng năm triều đình đều sai quan đến tế tự, để giữ gìn hương hỏa chẳng lúc nào ngơi.
Quốc gia có lúc hưng lúc phế, chùa miếu có khi thịnh khi suy. Bỗng đâu nước Hoàng Giang xung đột xói mòn, khiến chùa sạt lạc xuống sông, chẳng biết đã trải bao mưa nắng, qua mấy độ tuyết sương. Nay muốn gom góp cơ duyên xây dựng lại chùa này, nếu chẳng phải bực hảo tâm ham làm việc thiện thì không thể.
May thay, có các quan viên, các sãi vãi, nam nữ lớn nhỏ trong bản trang, như ông Đặng Khắc Tuy, tự là Thọ Lộc, đã phát tâm hiến tặng tư tài, để trùng tu hưng công xây dựng.
Kể từ đó:
Trên dưới đồng lòng, bảo điện nguy nga sừng sững;
Trước sau rực rỡ, Phật đường lấp lánh huy hoàng.
Hành lang định rõ liên thông,
Hộ pháp sắp bày hàng lối.
Quy mô chẳng như quy mô cũ,
Chế độ đổi mới chế độ xưa.
Phụng nghênh thánh giá, uy nghi tựa đấng Kim Tiên;
Rạng rỡ dung nhan, chùa chiền thêm phần linh hiển.
Trên thì vương công tin kính;
Dưới độ dân xã an khang.
Trời ban xã tắc thanh bình,
Người hưởng năm phúc trọn vẹn.
Tài lộc kéo đến dồi dào,
Phúc đức tụ về đông đảo.
Sông sâu thêm rộng, núi biếc thêm cao;
Người nảy nhân tài, vật sinh của quý.
Bực tuấn kiệt nghìn người khôn hết, áo tía mũ hồng, đầy chốn công triều;
Nẻo xe ngựa hiển vinh rực rỡ, cửa rộng nhà cao, ngời nơi tư đệ.
Công đức như thế, sự nghiệp như thế, thảy đều do sự linh ứng của chùa Thần Quang đem lại vậy. Chẳng thể không chép lại vào bia, để ca tụng viẹc này. Dẫu cho văn chương thời Hội Xương, hay bia đá chốn Từ Khê, cũng chẳng đủ để hình dung được một phần nhỏ.
Làm bài minh rằng:
Hùng vĩ thay đất Giao Thủy,
Chùa tôn danh hiệu Thần Quang.
Phía Nam dải ngọc uốn quanh,
Phương Bắc sông Hồng cuộn chảy.
Tây nối non cao trùng điệp,
Đông trấn biển cả mênh mang.
Trời sinh bực tiên Thánh Tổ,
Chữa khỏi tật bệnh Lý hoàng.
Vua ban ruộng đất mênh mang,
Lại dâng dầu nhang cúng tế.
Nào ngờ cuộc đời dâu bể,
Trải bao sương tuyết phai mờ.
Nay dựng chùa miếu lớn lao,
Cậy nhờ quan dân công đức.
Trùng tu tòa sen rực rỡ,
Sắp đặt tượng pháp trang nghiêm.
Bực anh tài nối theo nhau,
Khoa bảng hiển vinh lũ lượt.
Nhân dân vui hưởng thái bình,
Vận nước mạnh giàu thịnh trị.
Chẳng thể không lời ca tụng,
Ngôi chùa to lớn linh thiêng,
Bia đá vững như bàn thạch,
Đất rộng trời dài sắt son.
……………………..
Ngày lành giữa mùa thu, năm Mậu Thìn, niên hiệu Vĩnh Tộ thứ 10, đời hoàng đế triều Lê (8/1628).
Đồng tiến sĩ xuất thân khoa Mậu Thìn, giữ chức quan cai trị các đạo Thanh Hóa, Phụng Thiên, Giám sát ngự sử - Thợ vụng Đặng Phi Hiển kính cẩn soạn.
P/S: Tấm bia này đã bị vỡ từ rất lâu rồi. Bài viết trên là bản dịch phần chính văn của tấm bia được lưu giữ qua tháp bản của Viện Viễn Đông bác cổ những năm 1930 - 1940). Những nội dung quý giá của văn bia này tôi sẽ đăng ở 1 bài khác.
https://www.facebook.com/groups/289952951039589/?multi_permalinks=29621498327458329&hoisted_section_header_type=recently_seen
...
Bia ghi việc trùng tu chùa Thần Quang ở trang Tạo Lệ, huyện Giao Thủy, phủ Thiên Trường, do các quan viên chức sắc lớn nhỏ cùng lập từ thời Lý
Thường cho rằng văn bia là để ghi lại sự việc có thật đương thời, khắc sâu để truyền mãi về sau. Xem khắp trong thiên hạ, chùa quán cầu cống không đâu là không có bia. Huống chi nay,
Chùa Thần Quang ở trang Tạo Lệ, Hành Cung, thực là một đại danh lam đệ nhất trong thiên hạ. Vốn phát tích từ hương Giao Thủy, kính nhớ
Đức Thánh Không Lộ Đại Pháp Sư, khi Ngài đi tìm thầy học đạo thì có tài luyện đan dược, thuật thần tiên, đến khi cứu đời giúp dân thì có công đoạt được công của thần, cải được mệnh trời. Triều Lý nhờ Ngài chữa bệnh,
Mà tuổi thọ được kéo dài, nên vua ban cho 50 mẫu ruộng hương đăng, hơn 800 mẫu ruộng tế. Vì thế triều đình lập miếu thờ Ngài, đặt tên là Thần Quang, khắp thiên hạ được nhờ ơn trạch, nhân dân chịu
Ơn huệ. Mỗi năm triều đình sai quan về tế lễ để giữ hương hỏa. Việc quốc gia sùng hay suy, đâu chẳng phải bởi đó mà ra. Ngặt vì sông Hoàng Hà xói lở, chùa và bia đổ sụp xuống sông, không biết đã trải qua bao nhiêu năm tháng, muốn
Góp lại mối thiện duyên này, nếu không phải người hiếu thiện thì không làm được. May thay quan viên chức sắc trong trang ta là ông Đặng Khắc Tuy tự Thọ Lộc cùng lớn nhỏ các bậc, đã phát tâm của cải gia đình, trùng tu hưng tạo, trên dưới
Điện báu nguy nga, trước sau
Phật đường rực rỡ, hành lang có quy chế, cửa ngõ có thứ tự, quy mô chẳng phải quy mô cũ, chế độ là chế độ mới, rước đón
Thánh giá, nghiêm trang như vị tiên vàng, dung nhan miếu mạo sáng láng, linh thiêng cầu gì ứng nấy, trên thì vương công kính tín, dưới thì giữ cho dân xã bình an, trời ban chín phép lớn, người gồm đủ năm phúc, lộc thì
Bền lâu, phúc thì tụ lại, sông đến núi thêm, người thời tuấn tú, vật thời quý trân, nhân tài tuấn kiệt nghìn người trăm họ, áo tía áo đỏ đầy chốn triều đình, xe ngựa hiển vinh nơi tư gia, công đức như thế, sự nghiệp như thế, đều là
Do sự linh ứng của Đức Thần Quang mà nên. Không thể không ghi lời tựa lên bia để ca tụng vẻ đẹp ấy, dù cho văn chương của Hội Xương, tấm bia của Từ Khê cũng không đủ để hình dung được một phần vạn. Phàm các bài minh xin bày ra ở sau.
Bài minh rằng:
Khen thay ấp Giao,
Chùa hiệu Thần Quang,
Nam có sông Ngọc Đái,
Bắc có sông Hoàng Giang,
Tây nối non cao,
Đông trấn biển cả,
Bậc tiên tài giỏi xuất hiện,
Thuốc chữa cho vua Lý,
Ban cho ruộng mẫu,
Để phụng thờ hương đăng,
Ngặt nỗi trải qua dời đổi,
Biết bao năm tháng,
Nay hưng công đức này,
Nhờ cậy trang Hành Cung,
Trùng tu tòa báu,
Sắp đặt tượng Kim Cương,
Nhân tài tuấn tú mọc lên,
Khoa bảng đỗ đạt nhìn nhau tiếp nối,
Nhân dân khang thái,
Thế nước an cường,
Không thể không ca tụng,
Càng lâu càng thơm,
Bia đứng sừng sững như núi,
Đất lâu trời dài.
Ngày lành tháng trọng thu, năm Mậu Thìn niên hiệu Vĩnh Tộ thứ 10 - 1628 - Hoàng đế triều Lê muôn muôn năm.
Người được ban đỗ Mậu Thìn khoa Đồng Tiến sĩ xuất thân, Thủ cai Thanh Hoa, Phụng Thiên các đạo Giám sát Ngự sử, hiệu Độn Phu là Đặng Phi Hiển soạn.
Ý nghĩa chính
Bia này tóm lại 3 việc:
1. Nguồn gốc Chùa Keo: Thờ Thánh tổ Không Lộ - Dương Không Lộ, vị quốc sư thời Lý chữa bệnh cho vua Lý, được ban ruộng và lập miếu thờ là Thần Quang Tự.
2. Lý do trùng tu: Chùa cũ bị sông Hoàng Hà [sông Hồng] lở, trôi xuống sông. Đến năm 1628, ông Đặng Khắc Tuy và dân trang Hành Cung đã bỏ tiền của dựng lại ngôi chùa to đẹp như ngày nay.
3. Ước nguyện: Nhờ linh thiêng của Phật và của Thánh Không Lộ mà cầu cho vua quan trên được kính tín, dân xã dưới được bình an, nhân tài khoa bảng đời đời.
https://www.facebook.com/groups/289952951039589/?multi_permalinks=29621498327458329&hoisted_section_header_type=recently_seen
---
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Khi sử dụng tiếng Việt, bạn cần viết tiếng Việt có dấu, ngôn từ dung dị mà lại không dung tục. Có thể đồng ý hay không đồng ý, nhưng hãy đưa chứng lí và cảm tưởng thực sự của bạn.
LƯU Ý: Blog đặt ở chế độ mở, không kiểm duyệt bình luận. Nếu nhỡ tay, cũng có thể tự xóa để viết lại. Nhưng những bình luận cảm tính, lạc đề, trái thuần phong mĩ tục, thì sẽ bị loại khỏi blog và ghi nhớ spam ở cuối trang.
Ghi chú (tháng 11/2016): Từ tháng 6 đến tháng 11/2016, hàng ngày có rất nhiều comment rác quảng cáo (bán hàng, rao vặt). Nên từ ngày 09/11/2016, có lúc blog sẽ đặt chế độ kiểm duyệt, để tự động loại bỏ rác.