Mấy hôm nay, tin tức về sự ra đi ở tuổi 86 của học giả lớp cha chú - thầy Nguyễn Quang Hồng (1940-2025) - được loan đi ở các nơi.
1. Những cuốn sách đầu tiên của ông mà tôi đọc hồi đầu thập niên 1990, là một công trình về âm tiết (cho thấy bóng dáng một lưu học sinh Bắc Đại) và một cuốn về văn khắc Hán Nôm tuyển chọn (cuốn đó do ông chủ biên, cho thấy một tập thể làm việc cực kì chuyên nghiệp của đội ngũ các nhà Hán Nôm học Việt Nam lúc đó).
2. Chúng tôi lúc đó, thời điểm đọc hai cuốn sách trên, cũng hay giao lưu với một thầy Hồng khác, ở Khoa Sử (Đại học Tổng hợp Hà Nội lúc bây giờ), cũng vốn là dân học Bắc Đại. Hai cưu học sinh Bắc Đại, thì một người làm việc ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm, một người ở Khoa Sử.
Thầy Hồng của Khoa Sử hồi đó thì đang khảo cứu về tướng cờ đen Lưu Vĩnh Phúc, ông hay mang theo các cuốn sách in hẩm màu (sách của đại lục), nên chúng tôi được đọc ké - riêng tôi còn cẩn thận xin phép cho đi photo để giữ lại một ít. Điểm mà chúng tôi kinh ngạc là thầy Hồng của Khoa Sử vẫn giải toán rất siêu ! Có mấy bạn ôn thi đại học vẫn được thầy Hồng kèm nhanh cho về những bài toán khó. Đó là thầy Nguyễn Văn Hồng.
Còn thầy Hồng của Viện Hán Nôm thì cũng làm tôi ngạc nhiên, là khi tôi tới khu làng Vũ Đại ngày đó (tức tập thể của Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia hồi đó, sau đổi là Viện Khoa học Xã hội Việt Nam), thấy đường rất ngập lúc trời mưa, mà vì vậy mà có tên là "làng Vũ Đại" ! Tôi đến nhà một học giả khác, nhưng đi ngang qua khu nhà tập thể mà thầy Nguyễn Quang Hồng ở. Từ xa, tôi thấy rõ ông đang lúi húi trước một tủ phiếu (piche) được đặt ngay trước cửa nhà. Nếu nhìn nhanh từ xa, thì người ta tưởng đó là một thư viện, với những tủ phiếu đặt ở mặt tiền. Vào nhà người quen rồi, tôi kể chuyện vừa thấy bác Quang Hồng đang xem phiếu trong hộp phích trước cửa nhà, thì người quen bảo: cụ ấy làm việc cực kì chuyên nghiệp, chắc đang soạn một chuyên đề gì đó đấy.
Lúc trở ra về, tôi vẫn thấy bác Quang Hồng ở trước tủ phiếu ! Nên tôi dựng xe và chào từ xa: "Cháu chào bác ạ". Tôi phải chào đến lần thứ hai ông mới để ý. Tôi chào là bác, bởi ông là cha ruột của một chị học cùng Khoa Ngữ Văn nhưng trên tôi mấy khóa. Ông ngó xuống và hẹn là hôm sau nói chuyện ở Viện Hán Nôm.
Ít hôm sau, tôi đến Viện Hán Nôm, thì ông cho biết: ông đã đọc 2 bài vừa đăng năm 1994 trên Tạp chí Hán Nôm của tôi, và ông thấy tôi có khảo việc đọc tên "Nguyễn Tông Quai", thay cho cách đọc cũ trước nay là "Nguyễn Tông Khuê", và ông đã thấy thuyết phục, đúng là phải đọc là "Quai" mà không phải là "Khuê".
Hồi đó, tôi đang nghiên cứu về thơ đi sử Đại Việt, mà tác giả tiêu biểu mà tôi lựa chọn là Nguyễn Tông Quai (1693-1767) - đây là sứ thần tài ba, nhà thơ xuất sắc ở thời đó, vốn là thầy học của Lê Quí Đôn.
Tôi biết ông chú ý đến chi tiết "Quai" và "Khuê" ấy, là bởi trong tuyển tập văn khắc Hán Nôm, nhóm ông có đề cập đến mấy tấm bia có liên quan đến nhà khoa bảng nhà thơ Nôm danh tiếng thế kỉ XVIII "Nguyễn Tông Quai", mà dĩ nhiên sách của nhóm theo truyền thống cũ, nên ghi là Nguyễn Tông Khuê.
Sau này, ở các công trình sau, nếu có liên quan đến nhà khoa bảng nhà thơ Nôm nói trên, tôi đều thầy bác Quang Hồng sử dụng cách đọc "Nguyễn Tông Quai" (tôi sẽ xem kĩ và xem rộng lại khi có điều kiện).
3. Bác Quang Hồng không phải chuyên gia về văn khắc, nhưng với cuốn sách tập thể do ông chủ biên với tựa đề "Văn khắc Hán Nôm Việt Nam - Tuyển chọn Lược thuật" (Nxb Khoa học Xã hội, 1992), thì thế hệ tôi luôn kính nể. Trong kho tàng văn khắc (gồm cả văn khắc trên bia đá và các loại khắc trên các chất liệu khác) với trữ lượng đồ sộ, ở thời điểm đầu thập niên 1990, tập thể tác giả này đã thành công với một tuyển tập đặc sắc. Các phần của cuốn sách đều được thực hiện với sự chuyên nghiệp cao độ.
Chúng tôi thấy tự hào về thế hệ cha chú của mình, một phần là với những cuốn sách, như tuyển tập văn khắc do thầy Nguyễn Quang Hồng chủ biên năm 1992. Sách ấy, có lần, trò chuyện với chủ biên, tôi có bày tỏ sự thích thú với phần "sách dẫn và phụ lục" - đóng góp chung cho khoa học xã hội nói chung, lại chính là ở phần tưởng như là phụ này.
Tôi có ví von cuốn đó, với ông, rằng: đó là một bông hoa đẹp (hàng tuyển) trong cả rừng hoa nghiên cứu về văn khắc Hán Nôm Việt Nam.
Xin ghi nhanh để tướng nhớ về một học giả lớp cha chú của chúng tôi.
Tháng 10 năm 2025,
Giao Blog
(các ảnh ở trên đều là ảnh sưu tầm từ mạng)
---
BỔ SUNG
2.
Thiên Điểu
Giáo sư, tiến sĩ khoa học Nguyễn Quang Hồng - tác giả bộ ‘Tự điển chữ Nôm dẫn giải’ hơn 2.000 trang, một nhà khoa học uyên bác trong lĩnh vực ngôn ngữ học và nghiên cứu Hán Nôm, qua đời tối 7-10 tại Hà Nội.
GS.TS Nguyễn Quang Hồng - Ảnh: Viện Hán Nôm
Ông Đặng Xuân Thanh - Phó chủ tịch Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, chia sẻ với Tuổi Trẻ Online cho biết ông Nguyễn Quang Hồng qua đời vào 16h59 ngày 7-10, hưởng thọ 86 tuổi.
Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Viện Hán Nôm và gia đình thành lập ban tang lễ. Ông Đặng Xuân Thanh là trưởng ban tang lễ.
Lễ viếng giáo sư Nguyễn Quang Hồng sẽ diễn ra từ 9h - 10h ngày 9-10, lễ truy điệu từ 10h - 10h30 cùng ngày tại Nhà tang lễ Quốc gia, số 5 Trần Thánh Tông, Hà Nội. An táng cùng ngày tại Công viên Vĩnh Hằng, Yên Kỳ, Hà Nội.
Làm từ điển để người trẻ tiếp xúc Hán Nôm
Ông Nguyễn Quang Hồng sinh năm 1940, quê quán ở Trà Kiệu, Duy Xuyên, Quảng Nam (nay là Đà Nẵng).
Ông là nhà khoa học đầu ngành trong lĩnh vực nghiên cứu Hán Nôm. Hơn 50 năm trầm mình trong nghiên cứu ngôn ngữ và Hán Nôm, ông đã để lại những dấu ấn rõ nét trong một loạt công trình tự biên hoặc chủ biên (3 chuyên luận, 2 bộ tự điển chữ Nôm, một tuyển tập tiểu luận và một số sách khảo cứu, phiên chú…).
Cả một đời gắn bó với ngành ngôn ngữ học, khi tuổi đã cao ông vẫn nỗ lực để biên soạn và cho ra đời cuốn Tự điển chữ Nôm dẫn giải dày hơn 2.000 trang năm 2017.
Bộ từ điển được giới chuyên môn nghiên cứu về Hán Nôm cả ở Mỹ và Việt Nam đánh giá rất cao về tính khoa học và những giá trị nó đóng góp cho nghiên cứu Hán Nôm.
Sinh thời ông có chia sẻ về lý do ông kỳ công biên soạn cuốn từ điển đồ sộ vì ông muốn duy trì sự tồn tại của chữ Nôm - một di sản văn hóa quý báu của dân tộc.
Theo ông, thế hệ trẻ cần phải bằng cách này hay cách khác tiếp xúc với chữ Nôm. Mà cách tiếp xúc trực tiếp quan trọng nhất là bằng từ điển. Có một bộ từ điển tương đối nghiêm chỉnh, các bạn trẻ sẽ tự học và kế thừa di sản đó của dân tộc.
Thành tựu được ghi nhận
Năm 2006, GS Nguyễn Quang Hồng là chủ biên của bộ Từ điển chữ Nôm do Nhà xuất bản Giáo Dục phát hành.
Cùng với những công trình dài hơi, GS Nguyễn Quang Hồng còn viết ngót trăm bài nghiên cứu (tiểu luận khoa học), đã công bố rải rác trên các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước (bằng tiếng Việt, Nga, Hán, Anh).
Ông từng giữ nhiều trọng trách trong ngành ngôn ngữ như: Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm thuộc Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Chủ tịch Hội Ngôn ngữ học Việt Nam kiêm Tổng biên tập Tạp chí Ngôn ngữ và Đời sống, Ủy viên Hội đồng chức danh giáo sư Nhà nước kiêm Chủ tịch Hội đồng chức danh giáo sư ngành ngôn ngữ học, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia.
Ông đã được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ năm 2022, Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ năm 2017, Giải Vàng - Sách hay năm 2007 của Hội Xuất bản sách Việt Nam (nay là Giải thưởng Sách Quốc gia), giải thưởng Balaban năm 2009 của Hội Bảo tồn di sản chữ Nôm - Mỹ, và nhiều giải thưởng cao quý khác.
https://tuoitre.vn/giao-su-nguyen-quang-hong-nha-khoa-hoc-uyen-bac-ve-han-nom-qua-doi-20251008142156161.htm
1.
|
https://hannom.vass.gov.vn/info.asp?param=8
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Khi sử dụng tiếng Việt, bạn cần viết tiếng Việt có dấu, ngôn từ dung dị mà lại không dung tục. Có thể đồng ý hay không đồng ý, nhưng hãy đưa chứng lí và cảm tưởng thực sự của bạn.
LƯU Ý: Blog đặt ở chế độ mở, không kiểm duyệt bình luận. Nếu nhỡ tay, cũng có thể tự xóa để viết lại. Nhưng những bình luận cảm tính, lạc đề, trái thuần phong mĩ tục, thì sẽ bị loại khỏi blog và ghi nhớ spam ở cuối trang.
Ghi chú (tháng 11/2016): Từ tháng 6 đến tháng 11/2016, hàng ngày có rất nhiều comment rác quảng cáo (bán hàng, rao vặt). Nên từ ngày 09/11/2016, có lúc blog sẽ đặt chế độ kiểm duyệt, để tự động loại bỏ rác.