Nhân một số sự kiện vào tháng 6 và 7 của năm 2026, có một số người trong cuộc có viết những mẩu ngắn nhưng khá tường tận về các nhà xuất bản văn học văn chương văn nghệ ở miền Bắc Việt Nam từ sau năm 1945.
Mở đầu là bài viết của bác Lại Nguyên Ân. Bác kể từ Nxb Văn Nghệ, rồi sự diễn tiến của nó trong dòng lịch sử.
Sau đó là các bài bổ sung và cập nhật.
Tháng 7 năm 2026,
Giao Blog
---
Thấy tài khoản FB anh Nguyễn Thông có vài ý phân biệt 2 Nxb: Nxb. Văn học và Nxb. Hội Nhà văn, tôi thấy cần nói thêm để bạn đọc biết thêm. Vâng, để biết thêm mà thôi, không có hại gì cả.
Ban đầu, cả hai đều từ một nguồn. Ấy là Nxb. Văn nghệ, được thành lập năm 1948, bởi Hội Văn nghệ Việt Nam (thành lập 1948 tại Việt Bắc).
Năm 1954 về Hà Nội, Nxb. Văn nghệ vẫn hoạt động bình thường, vẫn là cơ quan của Hội Văn nghệ Việt Nam.
Đầu năm 1957, ĐH Văn nghệ lần II, khuyến khích các ngành văn nghệ lập hội chuyên ngành. Vậy là dần dần có Hội Nhà văn, Hội nghệ sĩ sân khấu, Hội Nhạc sĩ, v.v.
Hội Nhà văn VN lập ra tuần báo Văn, và Nxb. Hội Nhà Văn (1957). Ngay lúc ấy, Nxb. Văn nghệ thông báo: sẽ chuyển các bản thảo đang biên tập sang Nxb. Hội nhà văn. Và nhân viên Nxb. Văn nghệ cũng chuẩn bị chuyển sang Nxb. HNV (hoặc đi đâu đó). Nhưng vụ NVGP xảy ra. Sau một năm đấu tranh, đén tháng 6/1958 tổng kết, Ban CH Hội NV quyết định xóa tuần báo Văn và Nxb. HNV; cho nhân viên sẽ cùng các nhân viên chờ việc của Nxb. VN đến làm việc cho Nxb. Văn học do Hội Nhà văn thành lập, là cơ quan Hội Nhà văn. Những năm 1960s, văn chương miền Bắc được mùa, Nxb. Văn học vinh dự được xb những tác phẩm được coi là xuất sắc, với các tác phẩm của những tác giả "tiền chiến" tự làm mới lại sự nghiệp, và những tác giả lứa mới.
Nhưng rồi cũng xảy ra một vài trục trặc. Đến 1963 thì nảy ra cuốn truyện "Vào đời" bj công chúng (thật ra gồm các cán bộ tuyên giáo ở các cơ sở) nhao nhao phản ứng, khiến giám đốc đồng thời là tác giả "Vào đời" bị chuyển công tác; giám đốc mới là Như Phong, biên ủy báo Nhân dân chuyển sang. Lâu lâu lại có chuyện mới. Người ta nói đến "Tờ hoa" của cụ Tuân bị bỏ ra khỏi bản thảo đang biên tập, rồi một vài cuốn nữa. Rồi ông Như Phong dường như không thích nghe ý kiến các vị trong BCH bên Hội, bèn xin chuyển Nxb. Văn học từ chỗ trực thuộc Hội Nhà văn sang trực thuộc Bộ Văn hóa (1968). Sang đầu những năm 1970s, phía Hội nhà văn càng ngày càng thấy thiếu một Nxb trong hội là không hay. Tất nhiên những người viết văn khắp nơi có thể đưa bản thảo đến nhiều Nxb khác nhau: Thanh niên, Lao động, Phụ nữ, các Nxb. các tỉnh thành. Nhưng hình như được in tại 1 Nxb của giới mình thì vẫn hay hơn! Bởi thế, nhân sự kiện lớn là Bắc Nam thống nhất, các hội của Văn nghệ giải phóng hợp nhất vào các hội của hội Liên hiệp VHNT VN, các hội viên VNGP cũng được kết nạp vào các hội thành viên Liên hiệp Hội. Lãnh đạo hội Nhà văn bèn dừng tạp chí Tác Phẩm mới (1969-1976) lại, làm vài số tổng kết văn học chống Mỹ cứu nước, rồi chuyển tạp chí thành một Nxb của hội, lấy tên Nxb. Tác Phẩm Mới (1976), mở đầu bằng 2 tuyển tập truyện ngắn và thơ, đưa in tại TP. HCM. rất đẹp. Nxb. TPM này trong những năm 1970-1980s làm ăn tương đối khấm khá, tức là in được nhiều tác phẩm được công chúng đánh giá khả quan. Và đây là một trong những lý do, (cũng chưa hẳn là lý do quyết định), để đến ĐH nhà văn thứ IV (1989), Giám đốc Nxb. TPM trúng cử chức Tống Thư ký Hội NVVN. Sau khi nhậm chức lãnh đạo Hội, ông Vũ Tú Nam và BCH hội quyết định đổi tên Nxb. TPM thành NXB. Hội Nhà Văn; tức là gián tiếp khôi phục sư liên hệ với mạch làm sách của Hội từ 1957.
Dĩ nhiên trong hệ thống các cơ quan quản trị và nghiệp vụ, việc mỗi cơ quan toàn quyền quản một khu vực, thì việc có 2 Nxb cùng làm sách văn học, tỏ ra đôi khi gây xung đột lợi ích hoặc trách nhiệm, vì vậy, đã có những cuộc họp để tạm nêu ranh giới mềm: Nxb. Hội nhà văn phụ trách khu vực các sáng tác mới là chính, Nxb. Văn học phụ trách khu vực cổ điển, cả trong lẫn ngoài nước. Tất nhiên trên thực tế đôi khi vẫn vấp chân nhau. Hồi bên TPM định làm Tuyển tập Ng. Huy Tưởng, bên VH cự luôn, Cục XB phân giải, cho bên VH làm. Với Hoài Thanh cũng vậy, bọn tôi đã xin cụ Đ.Th. Mai bài giới thiệu sự nghiệp PBNC Hoài Thanh, định dùng làm lời nói đầu Tuyển tập. Thế rồi phải bỏ không dám làm Tuyển ấy.
Tất nhiên mọi thứ có vẻ vẫn không khác xưa nay, tức là bên Nxb. HNV vẫn có thể làm Tuyển các tác giả cổ điển VN. Mà Nxb. VH vẫn có thể in những tập thơ, tập truyện ngắn, tiểu thuyết vừa viết xong. Lựa chọn của mỗi tác giả là quyết định: anh ấy gõ cửa Nxb nào thì sách của ánh sẽ ra mắt ở cửa ấy. Vậy thôi ạ.
https://www.facebook.com/nguyenan.lai.39/posts/pfbid032amrofQbo58NENomdguYgHLb3WZwuSwUKFK1F8cXASN1221bcUPhXm6JydNgf6j1l
---
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét
Khi sử dụng tiếng Việt, bạn cần viết tiếng Việt có dấu, ngôn từ dung dị mà lại không dung tục. Có thể đồng ý hay không đồng ý, nhưng hãy đưa chứng lí và cảm tưởng thực sự của bạn.
LƯU Ý: Blog đặt ở chế độ mở, không kiểm duyệt bình luận. Nếu nhỡ tay, cũng có thể tự xóa để viết lại. Nhưng những bình luận cảm tính, lạc đề, trái thuần phong mĩ tục, thì sẽ bị loại khỏi blog và ghi nhớ spam ở cuối trang.
Ghi chú (tháng 11/2016): Từ tháng 6 đến tháng 11/2016, hàng ngày có rất nhiều comment rác quảng cáo (bán hàng, rao vặt). Nên từ ngày 09/11/2016, có lúc blog sẽ đặt chế độ kiểm duyệt, để tự động loại bỏ rác.